حکم سقط جنین (به مناسبت ۳۰ اردیبهشت روز ملی جمعیت)
آیا میدانید؟!
به فتوای مشهور فقها سقط جنین (ولو قبل از دمیده شدن روح ) از گناهان کبیره و مستلزم پرداخت دیه می باشد و در بعض موارد کفاره جمع دارد.
مسأله:
سقط جنین (Abortion) شرعاً حرام است و ناقص الخلقه بودن جنین مجوّز شرعى براى سقط، حتّى قبل از ولوج روح در آن محسوب نمىشود.
البته به فتوای بعضی از مراجع، اگر تشخیص بیمارى در جنین قطعى است و داشتن و نگه داشتن چنین فرزندى موجب حرج مىباشد در این صورت جایز است قبل از دمیده شدن روح جنین را اسقاط کنند؛ ولى بنا بر احتیاط دیه ی آن باید پرداخت شود.
چند مسأله از مقام معظم رهبری (مدّ ظله العالی):
از بین بردن نطفه بعد از استقرار آن در رحم و همچنین سقط جنین در هیچ یک از مراحل رشد جنین، جایز نیست. (۱۲۶۴)
به محض انعقاد نطفه:
الف) قبل از دمیده شدن روح ← در صورت مشقت فوقالعاده و غیر قابل تحمل در نگهداری یا بزرگ کردن طفل ناقصالخلقه برای والدین یا خوف مرگ مادر، جایز است.
ب) پس از دمیده شدن روح ← مطلقاً حرام است. مگر با استمرار بارداری، حیات مادر و جنین هر دو تهدید شود و نجات زندگی طفل به هیچ وجه ممکن نباشد، ولی نجات زندگی مادر فقط با سقط جنین ممکن باشد. (۱۲۶۶)و(۱۲۷۰)
در موارد تشخیص قطعی بیماری در جنینهایی که دچار عیوب ژنتیک هستند، اگر نگهداری و بزرگ کردن طفل معلول و عقبمانده و ناقصالخلقه برای والدین دارای زحمت و مشقّت بیش از متعارف باشد، به مقداری که در عسر و حرج واقع میشوند، اسقاط جنین پیش از دمیده شدن روح در او مانعی ندارد.
حرمت سقط جنین:
الف) سقط جنین حرام است؛ هرچند بر اثر زنا باشد و درخواست پدر دختر یا دیگران مجوّز نمیشود. (۱۲۶۷)
ب) زن بارداری که مجبور به معالجه لثه یا دندانهایش شده و به عمل جراحی و بیهوشی و عکسبرداری با اشعه نیاز دارد، حق ندارد سقط جنین کند؛ هرچند این عمل موجب نقص در جنین شود. (۱۲۶۹)
ج) سقط جنین، به مجرّد وجود مشکلات و سختیهای اقتصادی، جایز نمیشود. (۱۲۶۱)
د) حتی اگر مطمئن باشیم نطفه یا جنین ناقصالخلقه متولد میشود، سقط جنین، اگرچه قبل از دمیده شدن روح باشد، حرام است؛ مگر خوف جان مادر باشد. (۱۲۶۲)
دیه ی سقط جنین:
سقط جنین حرام بوده؛ و توبه جدى از آن لازم است؛ در صورتى که علقه باشد دیه آن چهل دینار طلا است و اگر مضغه باشد شصت دینار است و اگر استخوان بدون گوشت باشد هشتاد دینار است و دیه آن به عهده کسى است که مباشر در سقط بوده است و دیه به وارث جنین با رعایت طبقات ارث پرداخت مىشود ولى وارثى که مباشر سقط جنین بوده از آن، سهمى ندارد.
کفاره ی سقط جنین:
در صورتی که سقط جنین قبل از دمیده شدن روح باشد کفاره ندارد. ولی بعد از دمیده شدن روح، کفاره دارد. اگر سقط جنین عمدی باشد؛ کفاره جمع دارد(یعنى این که شخصى که اسقاط جنین کرده باید هم دو ماه روزۀ پىدرپى بگیرد و هم شصت مسکین را اطعام کند.) و اگر سقط شبه عمد یا خطای محض باشد کفاره مرتبه دارد. (اول ۶۰ روز روزه، اگر قدرت نداشت اطعام ۶۰فقیر).
چند مسأله از آیت الله العظمی سیستانی (مدّ ظله العالی):
انداختن حَمْل پس از انعقاد نطفه جایز نیست، مگر اینکه باقی ماندن حمل برای مادر ضرر جانی داشته باشد یا مستلزم مشقت شدیدی باشد که معمولاً تحمل نمی شود هرچند این مشقت بعد از زایمان و به جهت نگهداری و سرپرستی او باشد، که در این صورت قبل از دمیدن روح و جان گرفتن جنین سقط آن جایز است ولی بعد از دمیدن روح جایز نیست حتی – به احتیاط واجب – در فرض ضرر جانی برای مادر یا مشقت شدید.
و دمیده شدن روح در نطفه در ماه چهارم است مگر اینکه توسط دستگاه های جدید غیر از آن ثابت گردد.
و اگر مادر حمل خود را بیندازد دیه آن بر مادر واجب است، و باید آن را به پدر یا دیگر ورثه اش بپردازد. و اگر پدر حمل را بیندازد دیهاش بر او واجب است، و باید آن را به مادر یا دیگر ورثه اش بپردازد. و اگر سقط جنین توسط پزشک باشد دیه بر دکتر واجب است، و باید به پدر و مادر جنین بپردازد هرچند اسقاط جنین به درخواست آنها باشد، و در تمام موارد گذشته وارث می تواند دیه را ببخشد.
و کافی است در دیه جنین پس از جان گرفتن آن پرداختن پنج هزار و دویست و پنجاه مثقال نقره، اگر جنین پسر باشد، و نصف این مقدار اگر دختر باشد. و ـ بنابر احتیاط واجب ـ دیه جنینی که در رحم بمیرد نیز همین مقدار است.
و اگر جنین جان نداشته باشد در صورتی که نطفه باشد کافی است در دیه آن ۱۰۵ مثقال نقره و اگر خون بسته باشد ۲۱۰ مثقال، و اگر گوشت باشد ۳۱۵ مثقال، و اگر استخوان داشته باشد ۴۲۰ مثقال، و اگر اعضا و جوارحش کامل باشند ۵۲۵ مثقال، بپردازد.
و ـ بنابر احتیاط واجب ـ فرقی بین پسر و دختر در فرض جان نداشتن نیست.
و نیز کفاره بر مباشر اسقاط واجب است هرچند روح در جنین دمیده نشده باشد و کفاره آن ـ بنابر احتیاط واجب ـ استغفار و همچنین دو ماه روزه متوالی و اطعام ۶۰ فقیر (هر کدام ۷۵۰ گرم گندم یا آرد یا نان یا ماکارونی) است.
و اگر مادر ناچار به اسقاط جنین قبل از دمیده شدن روح باشد کفاره بر او واجب نیست.
شایان ذکر است اگر باقى ماندن جنین براى مادر موجب خطر یا ضرر زیاد باشد و یا مستلزم حرج شدیدى باشد ـ که معمولاً قابل تحمل نیست ـ اسقاط جنین برای مادر جایز می شود بنابراین دستمزد آن حلال است. ولی اگر چنین نباشد پزشک موظف است در صورت امکان پول را به صاحبش برگرداند مگر اینکه مطمئن باشد که صاحب آن راضى به تصرف او باشد ـ همان طور که غالباً نیز چنین است.
و در هر دو صورت اگر پزشک شخصاً به اسقاط جنین مباشرت ورزد مانند اینکه با آمپول زدن جنین را اسقاط نماید باید دو ماه پی در پی روزه بگیرد و دیه جنین را به پدر و مادر بدهد، و آنها می توانند از این حق صرف نظر کنند و دیه را ببخشند. [۱]
چند مسأله از آیت الله العظمی مکارم شیرازی (مدّ ظله العالی):
پرسش:
۱) اگر در طرح غربالگری و آزمایشات متعدد دیگر، اطباء بگویند جنین ناقص یا معلول است و باید سقط شود. آیا در این فرض سقط او جایز است؟ لظفا کامل و با تفصیلات بیان نمایید.
۲) اگر کسی عمدا سقط جنین کند، آیا علاوه بر دیه ، کفاره هم دارد؟ و آیا کفاره ی جمع است یا مخیره یا مرتبه؟ لطف کنید سریع جواب بدهید ممنون می شم باتشکر
پاسخ:
۱) اسقاط جنین حرام است، ولی هرگاه جنین در مراحل ابتدایی باشد و به صورت انسان کامل در نیامده باشد(قبل از چهارماهگی و دمیده شدن روح) و باقیماندن جنین در آن حالت و سپس تولد ناقص آن به تصدیق اهل اطلاع متدین باعث عسر و حرج شدید برای پدر و مادر گردد، پایان دادن به حاملگی جایز است و احتیاطا باید دیه را بدهند.
۲) سقط جنین در هر سن و مرحله ای، حرام است و در صورت ارتکاب مشمول دیه نیز می گردد اما سقط به طور کلی کفاره ندارد هر چند احتیاط مستحب پرداختن کفاره است و کفاره آن کفاره غیر عمد است که عبارتست از آزاد کردن بنده و اگر این ممکن نبود شصت روز روزه گرفتن و اگر این ممکن نبود شصت فقیر را سیر کند. [۲]
