سیّدالشهدای انقلاب اسلامی حضرت آیتاللهالعظمیٰ امام سیّدعلی خامنهای (رضواناللهعلیه)
ایشان تحصیل را در چهار سالگی از مکتبخانه و با فراگیری قرآن کریم شروع کرد. دورهی دبستان را در نخستین مدرسهی اسلامی مشهد، دارالتعلیم دیانتی، گذراند. در همین ایام، یادگیری قرائت و تجوید قرآن را نزد برخی قاریان قرآن مشهد آغاز کرد. همزمان با تحصیل در کلاس پنجم دبستان، تحصیلات مقدماتی حوزوی را نیز آغاز کرد. شوق وافر او به تحصیلات حوزوی و تشویق والدین سبب شد که وی پس از اتمام دورهی دبستان، وارد دنیای طلبگی شود و تحصیل علوم دینی را در مدرسهی سلیمانخان ادامه دهد. وی بخشی از مقدمات را نیز نزد پدر طی کرد. سپس به مدرسهی عالی نواب رفت و دورهی سطح را در آن به پایان برد. همزمان با تحصیلات حوزوی دورهی دبیرستان را تا سال دوم متوسطه ادامه داد. وی معالمالاصول را نزد آیتالله سیّدجلیل حسینی سیستانی و شرح لمعه را نزد پدر و میرزا احمد مدرّس یزدی فراگرفت. رسائل، مکاسب و کفایه را نیز نزد پدر و آیتالله حاج شیخ هاشم قزوینی آموخت. در سال ۱۳۳۴ش، در درس خارج فقه آیتاللهالعظمیٰ سیّد محمدهادی میلانی حاضر شد. وی به آیتالله خامنهای (رضواناللهعلیه) اجازهی روایت داده و ایشان را در سنین نزدیک به نوجوانی مجتهد خطاب میکردند. او در سال ۱۳۳۶ش همراه خانواده به نجف اشرف مشرف شد و در دروس مدرّسان بنام حوزهی علمیهی نجف، از جمله آیات عظام سیّدمحسن حکیم، سیّدابوالقاسم خویی، سیّدمحمود شاهرودی، میرزا باقر زنجانی و میرزاحسن بجنوردی حضور یافت، ولی به دلیل عدم تمایل پدر برای اقامت در آن شهر به مشهد بازگشت و به مدّت یک سال دیگر در درس آیتاللهالعظمیٰ میلانی حاضر شد. سپس به شوق ادامه تحصیل عازم حوزهی علمیهی قم شد. ایشان در قم نزد بزرگانی چون آیات عظام حاجآقا حسین بروجردی، امام خمینی (رضواناللهعلیه)، حاج شیخ مرتضی حائری یزدی، سیّدمحمد محقّق داماد و علامه طباطبایی تتلمذ نمود. در مدّت اقامت در قم اکثر وقت خود را به تحقیق، مطالعه و تدریس میگذراند. ایشان در سال ۱۳۴۳ش به دلیل عارضهی بینایی پدر و کمک به وی بهضرورت از قم به مشهد بازگشت و بار دیگر در جلسات درس آیتاللهالعظمیٰ میلانی حضور یافت که تا سال ۱۳۴۹ش ادامه داشت. او از ابتدای حضور در مشهد، به تدریس سطوح عالی فقه و اصول و برگزاری جلسات تفسیر برای عموم همّت گماشت. ایشان از سال ۱۳۴۷ش درس تخصّصی تفسیر را نیز برای طلاب علوم دینی شروع کرد که این دروس و جلسات تفسیر تا سال ۱۳۵۶ش و قبل از دستگیری و تبعید به ایرانشهر ادامه داشت. جلسات تفسیر در سالیانی از دوره ریاستجمهوری و پس از آن نیز ادامه داشت. ایشان از سال ۱۳۶۹ش تدریس خارج فقه را آغاز کرد و تا اواخر عمر پر برکتشان به تدریس ابواب جهاد، قصاص، مکاسب محرمه، نماز مسافر، نماز جماعت و… پرداخت. ایشان تحقیق و تألیف را از دوران طلبگی آغاز کرد و تقریرات دروس اساتید خود را نگاشت و قبل از پیروزی انقلاب به ترجمه و تألیف چند اثر نیز همّت گماشت. از جمله آثار ایشان میتوان به «چهار کتاب اصلی علم رجال»، «طرح کلّی اندیشه اسلامی در قرآن»، «پیشوای صادق»، «از ژرفای نماز»، «مناسک حج»، «ثلاث رسائل فی الجهاد»، «غناء و موسیقی» و دیگر کتب فقهی و غیر فقهی ایشان اشاره کرد. در علمیّت ایشان همین بس که قریب به ۱۵۰ تن از علما و فقهاء معاصر ایشان، معظّمٌله را اعلم و افقه فقهای زمان – بلکه اعلم از بسیاری از اساتید خود و قدماء – معرفی کردهاند که توضیحات کامل آن در کتاب «دُرِّ فقاهت۱» آمده است.
——————————————————–
در کتاب «دُرِّ فقاهت۱» به طور مُتقن اثبات شد که اعلم مراجع تقلید جهان اسلام، کسی نیست جز سیّدالشهدای انقلاب اسلامی، حضرت آیتاللهالعظمیٰ امام سیّدعلی حسینی خامنهای (رضواناللهعلیه).
بر همین اساس، وقتی اعلم مراجع تقلیدِ عصر حاضر، به خلف صالح خود، حضرت آیتاللهالعظمیٰ سیّدمجتبیٰ حسینی خامنهای (دامظله) که سالها شاگردی پدر را کرده است، دستور حاشیهنویسی بر کتاب شریف «العروه الوثقیٰ» میدهند، این خود دلالت بر آن دارد که ایشان، فرزند و شاگرد خود را نهتنها مجتهد میداند، بلکه او را در قامت و جایگاه مرجعیّت میبیند. از این رو، دستور مرجع اعلم و اعلای شیعه در این امر، خود اثباتکننده ی بالاترین درجه از شایستگی مرجعیّت است.
توضیح آنکه حاشیهنویسی بر کتاب شریف «العروه الوثقیٰ» کار هر مجتهدی نیست. این کتاب از دیرباز در حوزههای علمیه به عنوان معیار و تراز سنجش اجتهاد شناخته شده است. سیّدالشهدای انقلاب اسلامی حضرت آیتاللهالعظمیٰ امام سیّدعلی حسینی خامنه ای (رضواناللهعلیه) در دیدار اعضای ستاد برگزاری همایش علّامه سیّد محمّدکاظم طباطبایی یزدی (رحمه الله) فرمودند: «از وقتی که عروه بُروز کرده، کمتر دیده شده که فقهای ما، مراجع ما، بر کتابهای دیگر حاشیه بزنند؛ یعنی جامعیّت عروه [… باعث شده] همه توجّهات روی این کتاب متمرکز شود».[1] بنابراین، کسانی بر این کتاب حاشیه مینویسند که افزون بر اجتهاد مطلق، در مقام مرجعیّت باشند و إلّا صدها مجتهد هستند که هرگز به خود اجازهی تحشیه بر این کتاب را نمیدهند؛ لذا صِرف دستور امام شهیدمان، دلالت روشن بر این دارد که به نظر ایشان، حضرت آیتاللهالعظمیٰ سیّدمجتبیٰ حسینی خامنهای (دامظله) در آن زمان، دستکم صلاحیت و شایستگی مرجعیّت را داشتهاند. پس از آن نیز با نگارش تعلیقات و حواشی بر این کتاب شریف، مرتبهی والای فقاهت و مرجعیّت ایشان به وضوح اثبات میشود.
شایان ذکر است، صرف حاشیه زدن بر این کتاب به تنهایی دلیل قطعی بر مرجعیّت نیست، امّا وقتی اعلم مراجع عصر تشخیص میدهند و شخصاً به ایشان چنین دستوری میدهند – و نه به دیگران – به روشنی استفاده میشود که از دیدگاه امام شهیدمان (رضوان الله علیه)، حضرت آیتاللهالعظمیٰ سیّدمجتبیٰ حسینی خامنهای (دامظله) در جایگاه مرجعیّت هستند.[2]
یکی از شاگردانِ ویژه و مورد وثوقِ حضرت آیتاللهالعظمیٰ سیّدمجتبیٰ حسینی خامنهای (دامظله) – که از سال ۱۳۸۵ تا دورانِ زعامت و رهبری معظّمٌله، افتخارِ ملازمتِ خاص و تلمّذِ خصوصی در محضر ایشان را داشتهاند و از بازوان علمی ایشان بهشمار میآمدند[۳] – در تاریخ ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ شمسی[۴]، روایتی قابل توجّه از سالهای گذشته بدین مضمون، نقل میکردند:
- «چند سالی بود که امام شهید (رضوان الله علیه) به حضرت استاد مکرّم (حضرت آیتاللهالعظمیٰ سیّدمجتبیٰ حسینی خامنهای (دامظله)) امر فرموده بودند که بر کتاب «العروه الوثقی» حاشیه بزنند؛ لیکن معظّمٌله بهجهت تواضع بالا و به دلیل اینکه نمیخواستند بهعنوان مرجع تقلید شناخته شوند، از این امر استنکاف میورزیدند. بهعبارتدیگر، امام شهید (رضوان الله علیه) با علم به اینکه حاشیه زدن بر عروه به معنای اعلام مرجعیّت است ـ نه صرفاً اجتهاد یا حتی اجتهاد مطلق ـ این دستور را صادر فرموده بودند؛ نهایتاً ایشان در سالهای آخر عمر شریف امام شهید (رضوان الله علیه)، به سبب اصرار فراوان و مؤکدِ ایشان، این امر را پذیرفتند.»
در اینجا به نقل قول چند تن از علما مبنی بر این مطلب که امام شهیدمان (رضواناللهعلیه) به حضرت آیتاللهالعظمیٰ سیّدمجتبیٰ حسینی خامنهای (دامظله) دستور تعلیق و تحشیه بر کتاب شریف «العروه الوثقیٰ» را دادهاند، اشاره میکنیم:
حضرت آیتالله غلامعلی صفایی بوشهری (دامتبرکاته)[5]:
در سال آخری که حضرت آیتالله حاج سیّدمجتبیٰ حسینی خامنه ای دامظله درس خود را تعطیل کردند، امام شهیدمان حضرت آیتاللهالعظمیٰ سیّد علی خامنهای رضوان الله علیه به ایشان دستور دادند که بنشین و تحشیه بر کتاب العروهالوثقی بزن. البته من نمیدانم تعلیق زدند یا خیر، ولی میدانم که امام شهیدمان دستور دادند که حاشیه بزن.[6]
حضرت آیت الله عبدالله کیوانی (دامتبرکاته)[7]:
ما باید کسی را انتخاب میکردیم که در باب حکمرانی، بالاتر از او وجود نداشته باشد و ما همان لحظات اول، کار را شروع کردیم. در باب احراز اجتهاد آیتالله سیّدمجتبیٰ خامنهای دامظله، کار برایمان خیلی آسان بود، زیرا ایشان به مدّت بیست سال، درس خارج فقه و اصول در حوزه علمیه قم داشتند و درس خارج فقه ایشان که بالاترین درس فقهی حوزه علمیه و مجتهد پرور هست، جزو شلوغترین دروس خارج حوزه علمیه بود.
رهبر شهید به آیتالله سیّدمجتبیٰ خامنهای امر کرده بودند که ایشان حاشیه بر عروهالوثقی بنویسند، [این کتاب] یک فقه جامع است درحالیکه کسانی بر عروه حاشیه مینویسند که در معرض مرجعیّت باشند و نه اجتهاد؛ یعنی آن مجتهدهایی که مرجع تقلید میشوند، حاشیه بر عروه میزنند، سپس نظر حاشیهای بر عروه او ترجمه میشود و به عنوان رسالهی فارسی عملیه مطرح میشود. رهبر شهید وقتی به شاگرد خودشان به عنوان استاد چنین امری کرده بود، میدانسته که ایشان توانایی اجتهادی دارد که میتواند این کار را بکند.[8]
حضرت آیتالله سیّد محمدعلی فقیهی (دامتبرکاته)[9]:
من حدود ۲۵ سال یا بیشتر با حاجآقا مجتبیٰ آشنایی دارم. از زمان درس آیتالله وحید و آیتالله تبریزی، ایشان هم در همان درسها شرکت میکردند و ما بعد از درس با هم رفتوآمد و صحبت داشتیم. در این مدّت، آنچه برای من کاملاً روشن شد، تسلّط علمی بالای ایشان بود. ایشان سالها درس خارج گفتهاند؛ ابتدا درسشان محدود و کمجمعیت بود، اما کمکم شلوغ شد و طلاب جدّی و اهل علم پای درسشان میآمدند. به نظر من، ایشان از نظر علمی هیچ کمبودی ندارند. حتی با اینکه با حاجآقا مصطفی هم ارتباطی داشتیم، آن قوت علمیای که در ایشان (آیتالله امام سیّدمجتبیٰ خامنهای) دیدم، در برادر بزرگترشان ندیدم.[10]
هیچکس در اجتهاد ایشان تردید نکرده است و علاوه بر آن، ایشان حاشیه بر عروه دارند، حاشیه بر عروه هم یعنی کمال مرجعیت، ایشان واقعاً صلاحیّت مرجع تقلید بودن را دارند.[11]
حجتالاسلاموالمسلمین محمدعلی برکتین (دامتبرکاته)[14]:
ایشان از مُخرَّجین و تربیتیافتگان و رشدیافتگان در حوزه علمیه تشیّع هست و اساتید مبرّز ایشان به قدرت اجتهاد ایشان و توانمندی ایشان اقرار و شهادت دادند و علاوه بر آن، خبرگان شهادت به این مطلب دادند و اینها برای ما کافی است. کسانی که مرتبط با ایشان بودند، این را یافتهاند؛ لذا توانایی ایشان در استنباط از کتاب و سنّت و رسیدن به دستورالعملهایی که دین مدّ نظر دارد، لا کلام فیه میباشد. سال ۱۴۰۰ رهبر شهیدمان به ایشان میفرماید که شما به کتاب شریف عروه حاشیه بزنید. چه کسی میتواند به این کتاب حاشیه بزند؟ کتاب بسیار قوی فتوایی و علمای بزرگی از مراجع به آن حاشیه زدهاند، کسی میتواند حاشیه بزند که اهل نظر بوده و به اجتهاد رسیده باشد. این نشان می دهد که از نظر رهبر شهیدمان ایشان به آن مقام اجتهاد و ملکه اجتهاد رسیده است. علاوه بر اینکه ایشان فضلا و اساتید زیادی در حوزه علمیه قم تربیت فرمودند. تقریرات علمی ایشان هم از وزانت بالایی برخوردار است.[15]
حجتالاسلاموالمسلمین دکتر علی مصباح یزدی (دامتبرکاته)[16]:
اینکه رهبر شهیدمان به ایشان (آیتالله سیّدمجتبیٰ خامنهای (مدظله)) فرمودند: «بر کتاب عروه حاشیه بنویسید»؛ حاشیه زدن بر عروه یعنی آخرین مرحله مرجعیّت، این هم نشانهی تسلّط و جامعیّت [ایشان] بر همهی ابواب فقهی است.[17]
حجتالاسلاموالمسلمین دکتر احمدحسین شریفی (دامتبرکاته)[18]:
نکته دیگر، مسئله حاشیه بر کتاب «عروه» است. موقعی که رهبر معظّم انقلاب به عنوان یک فقیه جامعالشرایط و مرجع تقلید به ایشان میفرمایند: «شما بر عروه حاشیه بزنید»، کسانی که اهل فقه باشند میدانند که حاشیه زدن بر «العروه الوثقی» کار هر کسی نیست. ما دهها مجتهد داریم که هرگز به خودشان اجازه ورود به این عرصه را نمیدهند. امام شهیدمان که با بحث تعارف و بزرگ کردنِ بیجهتِ کسی میانهای نداشتند، این صلاحیّت را در ایشان میدیدند.[19]
حججاسلام مقدمی شهیدانی و علی کرمزاده (دامتبرکاتهما)[20]:
با اصرار دوستان و اطلاع از توصیه رهبر شهید انقلاب به ایشان مبنی بر اقدام به «حاشیهنگاری بر عروه»، بعد از استنکاف اولیه، تصمیمگیری در این کار را به آینده موکول کردند که بعد از مدتی کار علمی خود را بر این مسئله و بازنویسی دروس فقهی و اصولی خود متمرکز کردند که تاکنون نیز ادامه دارد.[21]
پایگاه اطلاعرسانی اخبار و مطالب حضرت آیتالله سیّدمجتبیٰ حسینی خامنهای مدظلهالعالی:
معظّمٌله (آیتالله سیّدمجتبیٰ خامنهای (مدظله)) به همان شاگردان فرمودند «طلّاب و فضلای حاضر در درس را به دروس اساتید دیگر راهنمایی کنید.» و «علمیّت»، «انقلابی بودن» و «سلامت نفْس» را از جملهی شرایط استاد تراز برشمردند. در ادامه معظّمٌله بعد از استنکاف اوّلیّه، با اصرار دوستان و پس از توصیهی رهبر شهید انقلاب به ایشان مبنی بر نگاشتن حاشیه بر «عروهالوثقیٰ»، کار علمی خود را بر این مسئله و بازنویسی دروس فقهی و اصولیشان متمرکز کردند.[22]
حضرت آیتالله سیّدجعفر شبیری زنجانی (دامتبرکاته) که از دوران طلبگی، دوست صمیمی و یار رهبر شهید انقلاب بودهاند، شهادت میدهند که امام شهیدمان، اجتهاد حضرت آیتاللهالعظمیٰ سیّدمجتبیٰ حسینی خامنهای (مد ظله) را تأیید و تأکید کردهاند.
حضرت آیتالله سیّدجعفر شبیری زنجانی (دامتبرکاته):
بسم الله الرحمن الرحیم
یا مولای یا بقیهالله روحی لک الفداء
هرگز تصور نمیکردم روزی را درک کنم و شاهد شهادت مظلومانه و مقتدرانه رفیق دیرینم، سیّدعلی باشم، عزیز و دوست هشتادسالهای که همچون امیرالمؤمنین (علیهالسلام) و حسین بن علی (علیهالسلام) در ماه مبارک رمضان به همراه فرزند و کودکانش به دست شقیترین دشمنان، یعنی صهیونیستهای جنایتکار، به فیض عظمای شهادت نائل آمد. شهادتی که در میان علمای اسلام کمنظیر است و این اندوه جانکاه، جز با نابودی کامل اسرائیل و تحقق رجعت آن سید حکیم در پرتو ظهور حضرتت، التیام نمییابد.
اینجانب درحالیکه در حرم ملکوتی امام رضا (علیهالسلام) داغدار بودم، خبر انتخاب حضرت آیتالله امام سیّدمجتبیٰ حسینی خامنهای از سوی خبرگان محترم رهبری، مرا تا حدی تسکین داد. کسی که بیش از پنج دهه است او را از نزدیک میشناسم و به عمق معنویت، سجایای اخلاقی، زهد، علم و اجتهادش واقفم. این ویژگیهای برجستۀ [ایشان]، بهویژه اجتهاد و تهجد؛ عشق و عاطفه به مردم؛ توسل و ارتباط خاص با امام رئوف از دوران کودکی، در گفتار و نوشتار امام شهیدمان نیز مورد تأکید قرار گرفته است.
خدای سبحان را شاکرم که ثمره اخلاص آن سیّد مظلوم و مقتدر را در سال ۱۳۴۸، در قالب تولد سید خراسانی دیگری رقم زد؛ ذخیرهای برای این نظام و انقلاب که پیش از پیروزی انقلاب امام خمینی (رضوانالله علیه) پا به عرصه وجود نهاد.
از خداوند جبار و منتقم، در این حرم مطهر رضوی، خاضعانه مسئلت دارم همانگونه که غیبت صغری با زعامت عثمان بن سعید و فرزندش آغاز شد، با زعامت سید مجتبی، غیبت کبری به پایان رسد و جهان به دست منجی عالم بشریت، حضرت صاحبالامر (عجلالله فرجه) پر از عدلوداد گردد و انتقام مادرمان فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها) و سیّدالشهدا حسین بن علی (علیهالسلام) و تمام مظلومان عالم را بگیرد.
در پایان، شهادت جانگداز امام شهیدمان را به امّت اسلام، مستضعفان جهان، منتظران ظهور و به ویژه به سیّدمجتبیٰ عزیز و فرزندان و خانواده گرامیشان تسلیت عرض نموده و این انتخاب شایسته را که بیگمان با عنایت ولیعصر (عجلالله فرجه) بر قلب خبرگان رهبری در جوار حرم مطهر کریمه اهلبیت فاطمه معصومه (سلاماللهعلیها) نقش بسته است، به امّت اسلام و به شخص ایشان تبریک میگویم.
در این شبهای بافضیلت ماه مبارک رمضان، از درگاه خداوند متعال، پیروزی قاطع امّت اسلام بر صهیونیست پلید و آمریکای جنایتکار و سلامتی و عافیت رهبر عزیزمان همراه با پیشرفت و اصلاح امور ایران عزیز به دست توانمند و با کفایتش را مسئلت مینمایم.[23]



