احکام مربوط به حق القسم و حق المبیت و حق همخوابی [ازدواج و زناشویی]

احکام مربوط به “حق القَسْم” و “حق المبیت” و “حق همخوابی”

مطابق با فتاوای حضرت آیت الله العظمی سیستانی ^{(حفظه الله تعالی)}

مسأله: حق مشترک واجب بین زن و شوهر عبارت است از حق الْقَسْم یعنی حق هم خوابی و ماندن شوهر در نزد همسرش یک شب در هر چهار شب، و این حق اختصاص به مردانی دارد که دو زن دائم یا بیشتر دارند به تفصیلی که در مسائل ذیل خواهد آمد و این حق مشترک بین زن و شوهر است و هر یک از آن دو می تواند این حق را از دیگری مطالبه نماید و بر دیگری هم اجابت او واجب است و اگر یکی از زن و شوهر از حق خود صرف نظر کرد، دیگری می تواند از آن صرف نظر نکرده و آن را مطالبه نماید.

مسأله ۱: اگر مرد دو زن دائمی داشته باشد و نزد یکی از آنها یک شب بماند ، واجب است نزد دیگری نیز یک شب در ضمن چهار شب بماند و جایز است که یکی از زنان را در حق القسم برتری داده و پیش او سه شب و پیش دیگری یک شب باشد و بعد از آن شوهر مخیّر است که شب ماندن و خوابیدن نزد هر دو زنش (حق القسم) را ترک نماید اما اگر نزدِ یکی ماند نزد دیگری هم باید به تفصیلی که گفته شد بماند. [۱]

مسأله ۲: مقدار واجب از حق القسم این است که شوهر نزد همسرش شبانگاه به مقدار متعارف بماند و این به اختلاف اشخاص و احوال فرق می کند ولی لازم نیست در آن شب با او آمیزش نماید و بنابر احتیاط واجب، هم خوابی با او در بستر به اینکه نزدیک او بخوابد به نحو متعارف و در بعضی اوقات چهره اش سمت او باشد لازم است.

مسأله ۳: حق هم خوابی و تقسیم آن بین زن ها در مسافرت ساقط می‌شود و قضاء آن بر شوهر لازم نیست.

مسأله ۴: مردی که بیشتر از یک زن دائم دارد مستحب است بین زنان در انفاق و توجّه به آنان و گشاده‌رویی و آمیزش با آنها فرق نگذاشته و به طور مساوی رفتار کند و اینکه در صبحگاه هر شبی نزد زنی که صاحب آن شب بوده باشد.

و نیز مستحب است که هفت شب در اول عروسى به زن باکره و سه شب به ثیّبه اختصاص بدهد و برتری دادن این دو مورد بر سایر زنان به خاطر عروسى، جایز است و بر او واجب نیست که این شبها را براى زنان قدیمى‌اش قضا نماید. [۲]

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

[۱] مخفی نماند شوهر نمی‏تواند بیش از چهار ماه با زن جوان خود نزدیکی را ترک کند مگر آنکه نزدیکی برای او ضرر یا مشقت زیاد داشته باشد، یا آنکه زن خود راضی به ترک آن باشد و یا آنکه در ضمن عقد ازدواج ترک آن را بر زن شرط کرده باشد و در این حکم، بنابر احتیاط واجب، فرقی نیست میان اینکه شوهر حاضر باشد یا مسافر، بنابراین، بنابر احتیاط واجب، جایز نیست سفرِ غیر لازم را بدون عذر و بدون رضایت همسر بیش از چهار ماه ادامه دهد بلکه اگر زن نمی تواند تا چهار ماه صبر نماید به گونه ای که شوهر می ترسد اگر با همسرش آمیزش و نزدیکی نداشته باشد او به گناه آلوده می شود احتیاط واجب است که قبل از چهار ماه به آمیزش با همسرش مبادرت ورزد یا او را طلاق دهد.

[۲] منهاج الصالحین، ج۳، کتاب النکاح،الفصل الثامن: فی الحقوق الزوجیّه و أحکام النشوز و الشقاق، ص۱۰۴، م۳۴۱ / همان، از ص۱۰۴ تا ۱۰۶، القسم الثالث، از قبل م۳۴۲ تا م۳۴۹ / المسائل المنتخبه، کتاب النکاح، من احکام العد الدائم و الانفاق الواجب، ص۲۲۰ و ۲۲۱، م۱۰۲۳ و ۱۰۲۴ / استفتائات آیت الله سیستانی، ویژه نمایندگان، دفتر قم، ص۱۴۶ / استفتائات فارسی، ج۱، ص۱۹۲ و ۱۹۳، س۲۸۵ / سایت کلیشه (سایت اختصاصی آیت الله سیستانی)، ویژه نمایندگان معظم له، بخش “کلیشه” / موسوعه فقهی تحقیقات و استفتائات واحد پاسخ به سوالات جامعه الزهرا (سلام الله علیها)، قم، مجموعه احکام ۱۰، قسمت نکاح، ص۴۵ / استفتائات موجود در آرشیو دفتر