پیش بینی وضعیّت رؤیت هلال ماه شوّال ۱۴۳۸ ه.ق [استهلال]

پیش بینی وضعیّت رؤیت هلال ماه شوّال ۱۴۳۸ ه.ق

زمان مقارنه (تولد ماه) :

شنبه ۳ خرداد، ساعت ۷:۰۱ صبح

 

۱- مبنای اختلاف آفاق و چشم غیر مسلّح

امام خمینی، آیات عظام سیستانی، شبیری زنجانی، مکارم شیرازی و…

 

۲- مبنای اختلاف آفاق و چشم مسلّح

مقام معظّم رهبری حضرت آیت الله العظمی خامنه ای

 

وضعیّت رؤیت‌پذیری “غروب شنبه” طبق دو مبنای فوق:

تاریخ شنبه برای مشهد، طبق مبنای چشم غیر مسلّح: ۲۸ ماه مبارک رمضان (پس ماه نباید دیده شود)

تاریخ شنبه برای مشهد، طبق مبنای چشم مسلّح: ۲۹ ماه مبارک رمضان

 

وضعیّت رؤیت پذیری مشهد مقدس در “شب یکشنبه”

ارتفاع هلال: ۱درجه و ۲۳ دقیقه قوسی

درصد روشنایی: ۵۴/۰ درصد

مدّت مکث: ۱۲ دقیقه

 

وضعیّت رؤیت پذیری شب یکشنبه چند شهر دیگر

تهران: ارتفاع هلال: ۴۳/۱           درصد روشنایی:   ۵۷/۰

اصفهان: ارتفاع هلال: ۰۶/۲        درصد روشنایی:    ۵۶/۰

نجف: ارتفاع هلال: ۲۶/۲              درصد روشنایی:     ۵۹/۰

 

نتیجه:

هلال مطمئنّاً در غروب شنبه در ایران دیده نمی‌شود

پس یکشنبه در ایران اوّل ماه نیست.

 

وضعیّت رؤیت‌پذیری “غروب یکشنبه”

تاریخ یکشنبه برای مشهد، طبق مبنای چشم غیر مسلّح: ۲۹ماه مبارک رمضان

تاریخ شنبه برای مشهد، طبق مبنای چشم مسلّح: ۳۰ ماه مبارک رمضان (پس نیازی به استهلال نیست)

 

وضعیّت رؤیت پذیری “غروب یکشنبه” مشهد

ارتفاع هلال: ۱۲درجه و ۱۲دقیقه قوسی

درصد روشنایی: ۵۷/۳ درصد

مدّت مکث: ۱ساعت و ۱۱دقیقه

نتیجه:

هلال مطمئنّاً در غروب یکشنبه در ایران دیده می‌شود

پس دوشنبه در “ایران” و “عراق” و … اوّل ماه شوال است.

 

در کدام قسمت آسمان دنبال هلال باشیم؟

از محلّ غروب خورشید، حدود ۱۸ درجه به سمت چپ، حدود  ۱۲ درجه بالای افق

 

۳- مبنای اتّحاد آفاق و چشم غیر مسلّح

الف) آیات عظام خوئی، تبریزی، صافی گلپایگانی:

رؤیت ماه با چشم در شهری که حداقل در “بخشی از شب” با شهر مکلف مشترک است، کافی می‌باشد.

سؤال:

اشتراک در چه مقدار از شب کافی است؟

إذا رؤی الهلال فی بلد کفى فی الثبوت فی غیره مع اشتراکهما فی الأفق، بحیث إذا رؤی فی أحدهما رؤی فی الآخر بل الظاهر کفایه الرؤیه فی بلد ما فی الثبوت لغیره من البلاد المشترکه معه فی اللیل و إن کان أول اللیل فی أحدهما آخره فی الآخر. [۱]

مسأله:

اگر در شهرى اول ماه ثابت شود، در شهرهاى دیگر چه دور باشند چه نزدیک، چه در افق متحد باشند یا نه، نیز ثابت مى‌شود در صورتى که در شب مشترک باشند ولو به این که اول شب یکى آخر شب دیگرى باشد. [۲]

حاشیۀ آیه الله خوئی بر عروه الوثقی:

لا تبعد الکفایه فی البلدان التی تشترک فی اللیل و لو فی مقدار [۳]

موسوعه الإمام الخوئی:

و على هذا فیکون حدوثها بدایهً لشهر قمری لجمیع بقاع الأرض على اختلاف مشارقها و مغاربها و إن لم یُر الهلال فی بعض مناطقها لمانع خارجی، من شعاع الشمس، أو حیلوله الجبال، و ما أشبه ذلک.

أجل، إنّ هذا إنّما یتّجه بالإضافه إلى الأقطار المشارکه لمحلّ الرؤیه فی اللیل و لو فی جزء یسیر منه، بأن تکون لیله واحده لیله لهما. و إن کانت أوّل لیله لأحدهما و آخر لیله للآخر المنطبق طبعاً على النصف من الکره الأرضیّه دون النصف الآخر الذی تشرق علیه الشمس عند ما تغرب عندنا، بداهه أنّ الآن نهار عندهم، فلا معنى للحکم بأنّه أوّل لیله من الشهر بالنسبه إلیهم.

و لعلّه إلى ذلک یشیر سبحانه و تعالى فی قوله:

………. رَبُّ الْمَشْرِقَیْنِ وَ رَبُّ الْمَغْرِبَیْنِ. باعتبار انقسام الأرض بلحاظ المواجهه مع الشمس و عدمها إلى نصفین لکل منهما مشرق و مغرب، فحینما تشرق على أحد النصفین تغرب عن النصف الآخر و بالعکس. فمن ثمّ کان لها مشرقان و مغربان.

و الشاهد على ذلک قوله سبحانه یٰا لَیْتَ بَیْنِی وَ بَیْنَکَ بُعْدَ الْمَشْرِقَیْنِ «۲» الظاهر فی أنّ هذا أکثر بعد و أطول مسافه بین نقطتی الأرض، إحداهما مشرق لهذا النصف، و الأُخرى مشرق النصف الآخر.

و علیه، فإذا کان الهلال قابلًا للرؤیه فی أحد النصفین حکم بأنّ هذه اللیله أوّل الشهر بالإضافه إلى سکنه هذا النصف المشترکین فی أنّ هذه اللیله لیله لهم و إن اختلفوا من حیث مبدأ اللیله و منتهاها حسب اختلاف مناطق هذا النصف قرباً و بعداً، طولًا و عرضاً، فلا تفترق بلاد هذا النصف من حیث الاتّفاق فی الأُفق و الاختلاف فی هذا الحکم [۴]

سؤال:

زمان آغاز ماه در شهرهایی که ماه دیده نشده چه وقت است؟

اتّحاد الافاق و اختلافها (سیّد محمّدرضا سیستانی):

… الثانی: انه یدخل الشهر الجدید فی جمیع البلدان برؤیه الهلال فی بلد ما ولکن یکون ذلک من حین حلول اللیل لاحقاً فی البلدان التی یکون الوقت فیها نهاراً عند تحقّق الرّؤیه فی ذلک البلد.

اتّحاد الافاق و اختلافها (سیّد محمّدرضا سیستانی):

… ان الشهر الجدید لا یدخل فی جمیع البلدان فی وقت واحد لیلاً او نهاراً بل  البلدان التی یکون زمان الرؤیه  مقارناً للنهار فیها یدخل الشهر الجدید عندما یخیم اللیل علیها لاحقاً لا قبل ذلک.

اتّحاد الافاق و اختلافها (سیّد محمّدرضا سیستانی):

… یظهر ایضاً انه بناء علی القول بوحده الآفاق  فان خطّ بدء اشهر القمریِّه یختلف باختلاف الشّهور، من حیث خطوط الطّول و اختلاف الاماکن فی بدء الّلیل و النهار بل من حیث اختلافها فی امکانیه الرؤیه کما یعلم ذلک بملاحظه الخرائط التی یعدّها الفلکیون لمواقع رؤیه الهلال فی کل شهر.

سؤال:

انتهای شب چه وقت است؟

و نصف اللیل منتصف ما بین غروب الشمس و طلوعها [۵]

البتّه جهت رعایت احتیاط در محاسبات مربوط اشتراک شب ، شب تا اذان صبح محاسبه شده است

 

وضعیّت رؤیت پذیری غروب شنبه ۳ تیر ۹۶

پرو (هوانکاو)

شب مشترک: ۳۷ دقیقه

ماه در پرو :

ارتفاع: ۳۲/۱۰

درصد روشنایی: ۱۷/۱

مدّت مکث: ۵۲

 

بولیوی (کوچابامبا)

شب مشترک: ۱ ساعت و ۲۳دقیقه

ماه در بولیوی:

ارتفاع: ۷/۱۰

درصد روشنایی: ۰۹/۱

مدّت مکث: ۵۲

 

برزیل (سالوادور)

شب مشترک: ۳ ساعت و ۶ دقیقه

ماه در سالوادور:

ارتفاع: ۸/۹

درصد روشنایی: ۹۲/۰

مدّت مکث: ۴۶

هنگامی که ماه در اوّلین نقطۀ ممکن (مثلاً شرق برزیل) دیده می‌شود، در مشهد نزدیک صبح است، در مورد ساعت دقیق آغاز اوّل ماه دو احتمال است :

۱- در مشهد از اوّل شب ماه شوّال است هرچند هنوز در هیچ‌کجای دنیا ماه رؤیت نشده است.

۲- در مشهد از اوّل شب تا نزدیک صبح ماه رمضان و از اواخر شب ماه شوّال آغاز می‌شود.

سؤال:

آیا باید هلال دیده شود یا اطمینان به قابل رؤیت بودن کافی است؟

بودی أن أعرف رأی السید الخوئی فی حاله تحقق اطمئنان شخصی معتبر، اعتماداً على معرفه علمیه بولاده الهلال فی ساعه معینه و إمکانیه رؤیته بالعین المجرده، فهل یجوز لی الاستناد على ذلک الاطمئنان فی الصوم و الإفطار؟

إذا حصل الاطمئنان بإمکان رؤیته بالعین المجرده المتعارفه من الأرض جاز لمن یطمئن بذلک أن یعتمد علیه، و لا یجوز لغیره و لا له فی غیر هذا الفرض ذلک، و اللّه العالم [۶]

 

سؤال:

إذا حصل لدی اطمئنان أن القمر قد خرج من المحاق و اکتسب کمیه من الضوء بحیث أنه موجود فی الأفق و یمکن رؤیته (من خلال أسالیب العلم الحدیث الدقیقه) و لکن لم أره لمانع کالغیوم و التلوث و غیرهما. فهل یجب على أن أصوم أم أعتبره أول أیام العید.

بسمه تعالى لا اعتبار بالأسالیب العلمیه و قول المنجمین و الفلکیین فی ثبوت الهلال ما لم یر الهلال بالعین المجرده و یشهد على ذلک شاهدان عادلان و اللّٰه العالم. [۷]

سؤال:

لو حصل الاطمئنان الشخصی بصحه الحسابات الفلکیه لتولید الهلال، فهل یمکن الاعتماد على هذا الاطمئنان فی إثبات أول‌ الشهر أو العید مثلا؟ و خاصه إذا صدرت عن أهل الخبره فی هذا المجال؟.

الخوئی: لا أثر للاطمئنان بتولده بل و لا للاطمئنان بقابلیته للرؤیه، بل لا بد من الرؤیه خارجا و ثبوتها للمکلف. [۸]

سؤال از آیت الله خوئی:

یشترط فی ثبوت الشهر رؤیه الهلال بالعین، فلو کان هناک مانع یمنع من رؤیته بالعین، و لا یمنع من رؤیته بالمجهر، کالدخان أو الغیم، أو الغبار، أو موانع أخرى، فهل تثبت رؤیته بالمجهر فی هذا الحال؟

جواب:

إذا کان بحیث لو لا المانع یرى عادیا، فیکفی، و إذا کان لا یرى عادیا الّا بالمجهر فلا یکفی، و اللّٰه العالم. [۹]

به نظر می‌رسد با توجّه به ادلّۀ این قول و مطالب آیت الله خوئی در استدلال و کلمات سایرین در توضیح آن مقصود ایشان اطمینان به قابلیّت رؤیت است نه رؤیت فعلی.

 

سؤال:

آیا به پیش بینی‌های زمان رؤیت ماه می‌توان اعتماد کرد؟

خلاصۀ نظر مراجع معظم تقلید:

اول ماه با پیشگویی منجّمین ثابت نمی‌شود مگر موجب یقین یا اطمینان باشد. [۱۰]

با توجّه به مطالبی که در عوامل رؤیت پذیری مطرح شد، گاه  عوامل رؤیت پذیری طوری است که پیش‌بینی رؤیت یا عدم رؤیت امری روشن و مورد اطمینان است.

گاهی نظرات در رؤیت یا عدم رؤیت در شرایطی خاص، متفاوت است.

بدیهی است غالباً در این موارد پیش بینی رؤیت یا عدم رؤیت برای افرادی که خود اهل فن نیستند اطمینان آور نیست.

مثال:

آیا در ساعت ۱۰ بعد از ظهر  در مشهد کسی احتمال می‌دهد هنوز مغرب نشده باشد؟! چرا؟ آیا در ساعت ۱۰ قبل از ظهر در مشهد کسی احتمال می‌دهد هنوز صبح نشده باشد؟! چرا؟

زیرا ساعت طلوع و غروب بر اساس حرکات منظّم زمین به دور خود و خورشید قابل پیش‌بینی است.

 

پیش بینی رؤیت یا عدم رؤیت در ماه با دو امر صورت میگیرد:

موقعیّت دقیق ماه و زمین و خورشید و محاسبۀ عوامل رؤیت + امکان یا عدم امکان رؤیت در شرایط مذکور

مثلاً ماه در ارتفاع ۱۲ درجه بوده و ۳% آن روشن است =  در این شرایط ماه حتماً دیده می‌شود

مثلاً ماه در ارتفاع ۲درجه می‌باشد =         در این شرایط ماه حتماً قابل رؤیت نیست.

نتیجه:

هلال مطمئنّاً در غروب شنبه در شهری که با ایران در شب مشترک باشد دیده می‌شود

پس “یکشنبه” در “ایران” و “عراق” و … اوّل ماه شوال است.

 

ب) آیه الله العظمی وحید خراسانی:

رؤیت ماه در شهری که در بیشتر شب با شهر مکلف مشترک است، کافی می‌باشد در غیر این صورت ثبوت هلال در آن، محلّ اشکال است.

نکته:

ایشان در محاسبۀ شب تا طلوع آفتاب یا اذان (در بحث نیمه شب) نیز احتیاط می‌کنند.

سؤال:

مقصود از بیشتر شب چیست؟ شب محلّ رؤیت یا بلدی که رؤیت نشده؟

مثالی برای روشن شدن معنای سؤال:

وضعیّت رؤیت پذیری غروب شنبه ۳ تیر ۹۶: (بین شهر مشهد و یکی از شهرهای برزیل:)

شب مشترک: ۴ ساعت و ۵۰ دقیقه

شب مشهد: ۷ ساعت و ۴۶ دقیقه؛  نصف: ۳ ساعت و ۵۳ دقیقه

شب در محلّ: ۱۱ ساعت و ۲۰ دقیقه؛  نصف: ۵ ساعت و ۱۰دقیقه

نتیجه:

هلال در غروب شنبه در مناطقی که مطمئنّاً با چشم دیده می‌شود در بیشتر شب با مشهد مشترک نیست؛ امّا در بخشی از شب مشترک است؛

پس محلّ اشکال می‌شود.

لذا مقلدین معظم له برای روز “یکشنبه” در “ایران” و … بنابر احتیاط واجب، احتیاط نمایند.

راه حلّی برای مقلّدین قائلین به اتّحاد آفاق: (بعضی از مراجع)

عمل به احتیاط در روز مشکوک آخر ماه به جهت اختلاف مبانی چنانچه در روزی که طبق مبنای بعضی از فقهاء عید فطر بوده و طبق نظر بعضی دیگر از فقهاء از ماه رمضان  محسوب شود، مکلّف بخواهد عمل به احتیاط نماید ( و در مسأله کیفیت ثبوت اول ماه تقلید نکند)، می تواند مسافرت رفته یا با توجّه به اینکه حرمت روزه روز عید فطر تشریعیّ است و حرمت ذاتیّ ندارد، می‌تواند جهت رعایت احتیاط به رجاء مطلوبیت روزه بگیرد، نه به قصد اینکه از ماه مبارک رمضان باشد.

یعنی به امید اینکه شاید روزه گرفتن در آن روز مطلوب شارع مقدّس می­باشد از مفطرات امساک نماید و فرد به قصد ورود روزه نگیرد، بدین معنا که به قصد اینکه شارع مقدّس امر به روزه گرفتن در آن روز نموده است و روزه گرفتن در آن روز جزء دستورات دینی است، روزه نگیرد. [۱۱]

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

[۱] منهاج الصّالحین، ج۲، کتاب الصوم، الفصل السادس: ثبوت الهلال، ص۳۱۰، م۱۰۴۴

[۲] توضیح المسائل، ص۲۹۷، م۱۷۴۴

[۳] العروه الوثقی، ج۳، کتاب الصوم، فصل فی طرق ثبوت هلال رمضان و شوال للصوم و الافطار، ص۹۲، م۴

[۴] موسوعه الإمام الخوئی، ج۲۲ ،ص ۱۱۸و ۱۱۹

[۵] منهاج‌الصّالحین، ج۲، کتاب الصلاه، المقصدالاول: اعداد الفرائض و نوافلها و مواقیتها و جمله من احکامها، الفصل الثانی، ص۱۴۷، م۵۰۲

[۶] استفتاءات جدید آیت الله تبریزی، ج۷، ص۳۰۱، س۱۱۲۹

[۷] همان، ج۷، ص۳۰۱

[۸] صراط النجاه ج۱، ص۱۳۲، س۳۳۳

[۹] صراط النجاه، ج۳، ص۱۰۶

[۱۰] توضیح المسائل مراجع، ج۱، ص۹۶۱، م۱۷۳۲

[۱۱] استفاده از تقویم های نجومی پرفسور یالوپ و مهندس محمد عوده / تماس تلفنی با جناب آقای محسن قاضی میرسعید، عضو هیات علمی ستاد استهلال دفتر مقام معظم رهبری و رکورد دار رؤیت هلال ماه در جهان / تماس تلفنی با مهندس محمد مهدی مطیعی، عضو محترم شورای استهلال استان خراسان رضوی و مسئول رصدخانه دانشگاه فردوسی و انجمن نجوم مشهد /  تماس تلفنی با حجت الاسلام موحد نژاد، عضو هیأت علمی ستاد استهلال مقام معظم رهبری / گفتگو با حجت الاسلام و المسلمین احمد مروی، رئیس هیات علمی ستاد استهلال مقام معظم رهبری و معاون ارتباطات حوزه ای دفتر معظم له / (بعضی از تماس های فوق در این ماه نبوده، ولی کلیت مدارک در هر ماه، موارد مذکور است.)