معنای درهم و دینار و مثقال و نخود و صاع در احکام شرعی
پرسش:
سلام در جایجای فقه شاهد این مهم هستیم که معیار برخی عناوین و احکام شرعی بهواسطه درهم و دینار مورد اشارت قرار گرفته
این مقدار بر حسب گرم تقریباً چقدر است؟
نام مرجع تقلید:
آیتاللهالعظمی سیستانی (حفظهالله تعالی)
پاسخ:
با عرض سلام و ادب؛
درهم شرعی: سکّه نقره می باشد که گفته می شود معادل ۶/۱۲نخود نقره سکه دار است و در تبدیل درهم شرعی به گرم، بین محققین اختلافنظر وجود دارد؛ ولی آنچه که گفته شده یک درهم شرعی تقریباً معادل ۴۱۹/۲ گرم می باشد. شایانذکر است در صورت شک در مقدار درهم شرعی بعد از تحقیق در صورت امکان، حکم مقدار متیقّن بار می شود؛ مثلاً در مورد دیات، می شود اکتفا بر اقل نمود.
دینار شرعی: سکّه طلا می باشد که وزن آن، یک مثقال شرعی است و در چگونگی تبدیل آن به گرم، به «مثقال شرعی» مراجعه شود. شایانذکر است مقصود از طلا در این مورد، طلای خالص نیست زیرا بدیهی است طلا را غالباً با مقداری از ماده معدنی دیگر مخلوط می کنند تا استحکام و انعطافپذیری آن افزایش یابد ولی باید نسبت آن ماده به مقدارِ متعارف باشد که طلای مغشوش بر آن صدق نکند و در مورد شک، باید صدق عنوان طلا به قول مطلق بر آن عرفاً احراز گردد.
مثقال شرعی: بنا بر آنچه گفته می شود یک مثقال شرعی معادل سهچهارم مثقال بازاری است. شایانذکر است در صورت شک در مقدار مثقال شرعی بعد از تحقیق در صورت امکان، حکم مقدار متیقّن بار می شود؛ مثلاً در مورد دیات می شود اکتفا بر اقل نمود، لذا پرداخت مبلغ کمتر کافی است و یا در باب زکات در صورت شک در اینکه مال به حدنصاب شرعی رسیده بنا بر عدم تعلّق زکات می گذارد. شایانذکر است برای چگونگی تبدیل مثقال شرعی به گرم، به توضیحی که در «مثقال بازاری» آمده است مراجعه شود.
مثقال بازاری یا صیرفی: نوعی واحد وزن است که بنا بر آنچه گفته می شود معادل ۲۴ نخود می باشد و در تبدیل مثقال بازاری به گرم، بین محقّقین اختلافنظر وجود دارد؛ ولی آنچه که گفته شده و در عرف کنونی مشهورتر می باشد، آن است که یک مثقال بازاری تقریباً معادل ۶۰۸/۴ گرم است و در صورتیکه یک مثقال شرعی را معادل سهچهارم مثقال بازاری بدانیم، برایناساس، یک مثقال شرعی تقریباً معادل ۴۵۶/۳ گرم است.
نخود: یکی از واحدهای وزن است که گفته شده تقریباً معادل یک بیست و چهارم مثقال بازاری است و در تبدیل نخود به گرم، بین محققین اختلافنظر وجود دارد؛ ولی آنچه که گفته شده و در عرف نیز مشهورتر می باشد، آن است که یک نخود تقریباً معادل ۱۹۲/۰ گرم می باشد. شایانذکر است در صورت شک در مقدار نخود بعد از تحقیق در صورت امکان، حکم مقدار متیقّن بار می شود.
صاع: نوعی واحد وزن است که تقریباً معادل سه کیلوگرم است؛ ولی میزان دقیق آن به کیلوگرم و مانند آن، محل اشکال است هرچند محاسبه آن در مباحث فقه به مقدار سه کیلوگرم کافی است. (۱)
