اهمّیّت و چگونگی یادگیری احکام الهی &#۸۲۱۱; اهمّیّت فراگیری احکام [تقلید]
“اهمّیّت و چگونگی یادگیری احکام الهی”
اهمّیّت فراگیری احکام
یکی از مهمترین واجبات دین مبین اسلام که از اهمیت ویژهای برخوردار میباشد، فراگیری احکام دین است که درک و فهم درست نسبت به مسائل آن و عمل بر طبق آن تضمین کننده سعادت انسان است. کسی که اسلام را به عنوان دین خود بر میگزیند باید برنامههای آن را به طور کامل در همه قلمروهای زندگی خود بپذیرد و رفتار و عملکرد خویش را مطابق با احکام دین تنظیم نماید، انجام چنین تکلیفی میطلبد فرد مسلمان نسبت به مقدار مورد نیازش از احکام دین که به آن احتیاج دارد و برایش پیش میآید، شناخت پیدا کند تا بتواند آن را در زندگی خود اجراء نماید، بر این اساس قرآن کریم و روایات ائمه هدی (علیهم صلوات الله) بر این موضوع تأکید بسیار نموده و همگان را به یاد گرفتن احکام دین تشویق و ترغیب کردهاند و از ضررهای فراوان آشنا نبودن با احکام الهی بر حذر داشته اند:
در حدیث نقل شده است که امام صادق (صلوات الله و سلامه علیه) فرمودند:
«فرا گرفتن یک حدیث درباره حلال و حرام از شخصی راستگو، برای تو بهتر از دنیا و زر و سیمهای آن است». [۱]
و نیز روایت شده مردی به امام صادق (صلوات الله و سلامه علیه) عرض کرد: فرزندی دارم که دوست دارد مسائل حلال و حرام را از شما بپرسد و از مطالبی که اهمیت ندارد و به دردش نمیخورد، پرسش نمیکند.
حضرت صادق (صلوات الله و سلامه علیه) فرمودند:
«آیا بهتر از حلال و حرام سؤالی هست که مردم بپرسند؟» [۲]
و در حدیث دیگر نقل شده است که حضرت صادق (صلوات الله و سلامه علیه) فرمودند:
«در دین خدا دانا و فقیه شوید و مانند اعراب زمان جاهلیت نباشید (که از احکام خدا و معارف دینی بیخبر بودند)، سپس حضرتش (صلوات الله و سلامه علیه) فرمودند: کسی که در دین خدا دانا و بصیر نگردد، خداوند متعال در روز قیامت هرگز به او نظر لطف نمیافکند و بر پاکیزگی اعمالش مهر تأیید نمیگذارد». [۳]
و همچنین از امام صادق (صلوات الله و سلامه علیه) روایت شده که رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
«من از مسلمانی که هفتهای یک روز را برای آشنایی با امر دینش و پرسش از (معارف و احکام) دینش اختصاص نمیدهد، منزجر و بیزارم». [۴]
در حدیث نقل شده است که امام صادق (صلوات الله و سلامه علیه) فرمودند:
«لقمان در اندرز به فرزندش فرمود: فرزندم! در روزها و شبها و ساعات زندگی خود بهرهای برای تحصیل علم در نظر بگیر زیرا تو هرگز برای خودت ضایعهای مانند ترک علم نخواهی یافت». [۵]
و نیز روایت شده که امام صادق (صلوات الله و سلامه علیه) فرمودند:
«کسی که بدون علم و آگاهی اعمالش را انجام دهد مانند فردی است که به سمت سرابی در بیابان حرکت کند لذا هر چه تندتر برود از مقصدش دورتر میشود». [۶]
نکته مهّم دیگر این است که در روایات معصومین (صلوات الله و سلامه علیهم) موضوع «تفقّه در دین» یعنی داشتن شناخت کامل درباره دین و بصیر و بینا بودن نسبت به احکام و معارف آن، مورد توصیه و تأکید بسیار قرار گرفته است.
روایت شده که امام کاظم (صلوات الله و سلامه علیه) در این باره فرمودند:
«در دین خدا فقیه و دانا شوید زیرا فقه کلید بصیرت و شناخت است و مایه کامل شدن عبادت و وسیله رسیدن به مقامات بلند و مراتب عالی دینی و دنیایی است، برتری فقیه بر عابد همچون برتری خورشید بر ستارگان است و هر کس در دین خود دانا و فقیه نشود خداوند عملی را از او نمیپسندد». [۷]
و نیز روایت شده که امیر المؤمنین (صلوات الله و سلامه علیه) فرمودند:
«اگر خواستی دانا شوی، در دین خدا فقیه و دانا شو». [۸]
و در حدیث نقل شده است که پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
«خداوند به چیزی برتر از آگاهی دینی و فهم دین عبادت نشده است». [۹]
و نقل شده که امام صادق (صلوات الله و سلامه علیه) فرمودند:
«هنگامی که خداوند خیر و سعادت بندهای از بندگان خود را بخواهد او را نسبت به دین بصیر و بینا میسازد». [۱۰]
و روایت شده که حضرت امام صادق (صلوات الله و سلامه علیه) فرمودند:
«هنگامی که خداوند متعال میخواهد قوم و گروهی را به خیر و صلاح و موفّقیت برساند، آنان را در شناخت دین، بصیر و بینا قرار میدهد…». [۱۱]
بدیهی است که انسان نمیتواند در فراگیری مسائل دین کوتاهی کرده و به بهانه ندانستن مسأله از عمل به تکالیف الهی که ابلاغ شده شانه خالی کند، از امام صادق (صلوات الله و سلامه علیه) روایت شده است:
«… خداوند روز قیامت از کسی که به تکلیف خود عمل نکرده میپرسد: آیا تکلیف خود را میدانستی؟ اگر بگوید میدانستم، به او خطاب میشود چرا به آنچه میدانستی عمل نکردی؟ و اگر بگوید نمیدانستم به او خطاب میشود چرا یاد نگرفتی تا عمل کنی؟… ». [۱۲]
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
[۱] المحاسن، فصل مصابیح الظلم، باب ۱۵، ص۲۲۹، ح۱۶۶. [۲] المحاسن، فصل مصابیح الظلم، باب ۱۵، ص۲۲۹، ح۱۶۸. [۳] کنز الفوائد، فصل فی ذکر العلم، ص۲۴۰ / المحاسن، فصل مصابیح الظلم، باب ۱۵،ص۲۲۸، ح۱۶۲. [۴] المحاسن، فصل مصابیح الظلم، باب ۱۳، ص۲۲۵، ح۱۴۹. [۵] امالی الطوسی، ج۱، المجلس الثالث، ص۶۶. [۶] امالی شیخ مفید، مجلس۵، ص۴۲، ح۱۱. [۷] تحف العقول، ص۴۱۰، باب ما روی عن موسی بن جعفر فی قصار هذه المعانی. [۸] غرر الحکم و درر الکلم، ص۴۹، فصل فی الفقه و الفقاهه، ح۲۶۴. [۹] الامالی الطوسی، ص ۴۷۴، (چاپ قم) ح ۱۰۳۳. [۱۰] اصول الکافی، ج۱، ص ۳۲، ح۳، باب صفه العلم و فضله و فضل العلماء. [۱۱] مستدرک الوسائل، ج ۱۱، ص ۱۹۰، ح۱۲، باب۶ استحباب التخلّق بمکارم الأخلاق. [۱۲] امالی شیخ طوسی، ج۱، مجلس اول، ص۸و۹، ح۱۰ / امالی شیخ مفید، مجلس۲۶، ص۲۲۷و۲۲۸، ح۶.
