خوردن سحری به گمان عدم دخول وقت با تحقیق و بدون تحقیق
پرسش:
اگر کسی به خیال اینکه هنوز تا اذان صبح وقت مانده و چیزی بخورد و بعد متوجه شود که خوردن او داخل وقت اذان بوده حکم روزهاش در دو صورت ذیل چیست؟
الف) تحقیق نکرده باشد
ب) تحقیق کرده است (مثلاً ساعتش خراب بوده یا شبکهٔ تلویزیون یا موج رادیو شهر دیگری بوده)
مقام معظم رهبری حضرت آیتاللهالعظمی امام خامنهای (حفظهالله تعالی):
پاسخ خلاصه:
نسبت به روزه ماه رمضان، اگر تحقیق نموده و با علم به اینکه هنوز صبح نشده خورده است و بعد فهمیده که صبح شده، روزه صحیح است و قضا ندارد و همچنین است اگر با اعتماد بر ساعت و مانند آن، اطمینان به بقای شب داشته است و بعداً کشف خلاف شده است، روزهاش صحیح است؛ امّا غیر از روزه ماه رمضان بههرحال باطل است. (۱)
پاسخ تفصیلی:
اگر در سحر ماه رمضان بدون اینکه تحقیق کنید صبح شده یا نه کاری که روزه را باطل میکند انجام دهید سپس معلوم شود که در آن هنگام صبح شده بوده است باید قضای آن روز را بگیرید. ولی اگر تحقیق کنید و بدانید که صبح نشده و چیزی بخورید و بعد معلوم شود که صبح بوده است قضای آن روز بر شما واجب نیست و همچنین اگر با اعتماد بر ساعت و مانند آن اطمینان به بقای شب داشتهاید و بعداً کشف خلاف شده است روزه در ماه مبارک رمضان صحیح است. (۲)
شایانذکر است حکم مذکور اختصاص به روزه ماه رمضان دارد؛ اما غیر روزه ماه رمضان از اقسام دیگر روزه، حتى واجب معیّن ظاهر آن است که با خوردن بعد از اذان صبح مطلقاً باطل مىشود، حتى درصورتیکه تحقیق کند و یقین کند که شب باقى است. (۳)
آیتاللهالعظمی سیستانی (حفظهالله تعالی):
پاسخ خلاصه:
اگر فرد با اعتماد به ساعت یا رادیو و مانند آن اطمینان نماید که صبح نشده و کاری که روزه را باطل میکند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده است، روزه باطل است و فقط قضای روزه بر انسان واجب است؛ ولی کفاره واجب نیست، ولی باید تا انتهای روز امساک کند و در این حکم فرقی بین اقسام روزه نیست. (۴)
پاسخ تفصیلی:
اگر در ماه رمضان بدون اینکه تحقیق کند صبح شده یا نه کاری که روزه را باطل میکند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده است، روزه باطل است و فقط قضای روزه بر انسان واجب است؛ ولی کفاره واجب نیست، ولی باید تا انتهای روز امساک کند؛ همچنین است حکم، اگر فرد با اعتماد به ساعت یا رادیو و مانند آن اطمینان نماید که صبح نشده و کاری که روزه را باطل میکند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده است.
شایانذکر است در حکم مذکور فرقی بین اقسام روزه نیست. (۵)
آیتاللهالعظمی شبیری زنجانی (حفظهالله تعالی):
پاسخ خلاصه:
اگر در ماه رمضان، بعد از نظر کردن خود به افق صاف مطمئن شود که صبح نشده و کارى که روزه را باطل مىکند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده، قضا لازم نیست. ولی غیر از نگاه به افق، مثلاً ساعت عقب باشد و فکر کنیم اذان صبح نشده و چیزی بخوریم، روزه باطل است؛ البته این حکم در مورد ماه رمضان اگر نگاه به ساعت عرفاً تحقیق بهحساب آید، مبنی بر احتیاط است. (۶)
پاسخ تفصیلی:
اگر در سحر ماه رمضان افق ابرى باشد و کاری که مبطل روزه است را انجام دهد، بعد معلوم شود که در روز، افطار کرده است، در این صورت باید روزه آن روز را قضا نماید؛ هرچند یقین داشته که صبح نشده است؛ همچنین اگر افق صاف باشد و بدون نگاهکردن به افق، کارى را که روزه را باطل مىکند انجام دهد؛ مثلاً غذا بخورد، یا اگر نگاه کرده و درحالیکه تردید داشته که صبح شده یا نه کارى را انجام دهد که روزه را باطل مىکند، و در هر دو صورت، بعد معلوم شود صبح بوده است، روزه باطل میباشد.
اما اگر در ماه رمضان، بعد از نظر کردن خود به افق صاف مطمئن شود که صبح نشده و کارى که روزه را باطل مىکند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده، قضا لازم نیست. ولی غیر از نگاه به افق، مثلاً ساعت عقب باشد و فکر کنیم اذان صبح نشده و چیزی بخوریم، روزه باطل است؛ البته این حکم در مورد ماه رمضان اگر نگاه به ساعت عرفاً تحقیق بهحساب آید، مبنی بر احتیاط است. (۷)
آیتاللهالعظمی مکارم شیرازی (حفظهالله تعالی):
پاسخ خلاصه:
اگر بعد از تحقیق یقین کند صبح نشده و چیزى بخورد، بعد معلوم شود که صبح بوده، روزه صحیح است و اگر ماه رمضان باشد قضا واجب نیست. (۸)
پاسخ تفصیلی:
اگر در ماه رمضان بدون آن که تحقیق کند صبح شده یا نه کارى که روزه را باطل میکند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده، روزه باطل است و فقط قضای روزه بر انسان واجب است؛ ولی کفاره واجب نیست، ولی باید تا انتهای روز امساک کند؛ همچنین اگر بعد از تحقیق شک یا گمان کند که صبح شده است؛ ولى اگر بعد از تحقیق یقین کند صبح نشده و چیزى بخورد، بعد معلوم شود که صبح بوده، روزه صحیح است و اگر ماه رمضان باشد قضا واجب نیست. (۹)
آیتاللهالعظمی وحید خراسانی (حفظهالله تعالی):
پاسخ خلاصه:
اگر در ماه رمضان بعد از تحقیق توسط خودش ـ نه اعتماد بر دیگری ـ یقین کند که صبح نشده، و کارى که روزه را باطل مىکند انجام دهد، و بعد معلوم شود صبح بوده، قضا لازم نیست و این حکم مختص روزه ماه رمضان است و در غیر آن روزه باطل میباشد. (۱۰)
پاسخ تفصیلی:
اگر در ماه رمضان بدون این که خودش تحقیق کند صبح شده یا نه کارى که روزه را باطل مىکند انجام دهد، و بعد معلوم شود صبح بوده، و نیز اگر بعد از تحقیق گمان داشته باشد که صبح شده، یا شک کند که صبح شده یا نه و کارى که روزه را باطل مىکند انجام دهد، و بعد معلوم شود صبح بوده، قضاى آن روزه بر او واجب است. ولی اگر در ماه رمضان بعد از تحقیق توسط خودش ـ نه اعتماد بر دیگری ـ یقین کند که صبح نشده، و کارى که روزه را باطل مىکند انجام دهد، و بعد معلوم شود صبح بوده، قضا لازم نیست و این حکم مختص روزه ماه رمضان است و در غیر آن روزه باطل میباشد. (۱۱)
