پاسخ به شبهاتی درباره مسجد (حکم ورود کودک، مجنون، صدای بلند، بیع و&#۸۲۳۰;) و بررسی احادیث آن
پرسش:
با سلام خدمت سرور معظم فقاهت و درایه الحدیث، حجتالاسلاموالمسلمین راجی:
من به احادیث زیاد علاقه دارم و رشتهام در همین زمینه است، حال سؤالاتی برایم مطرح شده، لطفاً مثل همیشه، با متانت و لطافت جوابم را بدهید (لطفاً گزینهها را جداگانه جواب دهید):
در حدیث شریفی در: وسائلالشیعه، ج ۵، ص۲۳۳، ح ۶۴۲۰ و همچنین در: التهذیب، ج ۳، ص ۲۵۴، ح ۷۰۲- با چنین سلسله روات از رَسُولُ اللَّهِ (صلیالله علیه و آله و سلم) آمده است:
۱ـ وَ بِإِسْنَادِهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ یَحْیَى عَنْ سَهْلٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ بَشَّارٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الدِّهْقَانِ عَنْ عَبْدِ الْحَمِیدِ عَنْ أَبِی إِبْرَاهِیمَ (علیهالسلام) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلیالله علیه و آله و سلم) جَنِّبُوا مَسَاجِدَکُمْ صِبْیَانَکُمْ وَ مَجَانِینَکُمْ وَ شِرَاءَکُمْ وَ بَیْعَکُمْ الْحَدِیثَ.
۲ـ یا در حدیث دیگری در مستدرکالوسائل و مستنبط المسائل، ج۳، ص ۳۸۱، ح ۳۸۳۷ و همچنین در: دعائم الاسلام، ج ۱، ص۱۴۹، اینگونه تهدید شدید آمده (که گویا بردن طفل در مسجد گناه کبیره است):
لَتَمْنَعُنَّ مَسَاجِدَکُمْ یَهُودَکُمْ وَ نَصَارَاکُمْ وَ صِبْیَانَکُمْ وَ مَجَانِینَکُمْ أَوْ لَیَمْسَخَنَّکُمُ اللَّهُ قِرَدَهً وَ خَنَازِیرَ رُکَّعاً وَ سُجَّداً.
۳ـ و در حدیث دیگری در: وسائل الشیعه، ج۵، ص: ۲۳۴، ح ۶۴۲۲ و همچنین در: الفقیه ج ۱، ص۲۳۷، ص۷۱۵آمده است:
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِیِّ بْنِ الْحُسَیْنِ قَالَ: قَالَ (علیهالسلام): جَنِّبُوا مَسَاجِدَکُمْ صِبْیَانَکُمْ وَ مَجَانِینَکُمْ وَ رَفْعَ أَصْوَاتِکُمْ وَ شِرَاءَکُمْ وَ بَیْعَکُمْ وَ الضَّالَّهَ وَ الْحُدُودَ وَ الْأَحْکَامَ.
۴ـ و در حدیث دیگری در: وسائل الشیعه، ج ۵، ص۲۳۳، ح ۶۴۲۱ آمده است:
وَ فِی الْمَجَالِسِ وَ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِی ذَرٍّ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ (صلیالله علیه و آله) فِی وَصِیَّتِهِ لَهُ قَالَ: یَا أَبَا ذَرٍّ الْکَلِمَهُ الطَّیِّبَهُ صَدَقَهٌ وَ کُلُّ خُطْوَهٍ تَخْطُوهَا إِلَى الصَّلَاهِ صَدَقَهٌ یَا أَبَا ذَرٍّ مَنْ أَجَابَ دَاعِیَ اللَّهِ وَ أَحْسَنَ عِمَارَهَ مَسَاجِدِ اللَّهِ کَانَ ثَوَابُهُ مِنَ اللَّهِ الْجَنَّهَ فَقُلْتُ کَیْفَ یُعْمَرُ مَسَاجِدُ اللَّهِ قَالَ لَا تُرْفَعُ فِیهَا الْأَصْوَاتُ وَ لَا یُخَاضُ فِیهَا بِالْبَاطِلِ وَ لَا یُشْتَرَى فِیهَا وَ لَا یُبَاعُ وَ اتْرُکِ اللَّغْوَ مَا دُمْتَ فِیهَا فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَلَا تَلُومَنَّ یَوْمَ الْقِیَامَهِ إِلَّا نَفْسَکَ.
۵ـ و در حدیث دیگری در: وسائل الشیعه، ج ۵، ص: ۲۳۴، ح ۶۴۲۳ و همچنین در: عللالشرائع، ص۳۱۹ الباب ۶- ۱ فی ضمن الحدیث آمده است:
وَ فِی الْعِلَلِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ رَفَعَهُ قَالَ: رَفْعُ الصَّوْتِ فِی الْمَسَاجِدِ یُکْرَهُ
باتوجهبه احادیث فوق:
۱ـ آیا بیع و شراء در مسجد حرام است؟ و اگر انجام شد، آیا وضعاً باطل هم است؟ اگر ۲ طرف معامله راضی باشند چه؟
۲ـ راهدادن دیوانه به مسجد حرام است؟
۳ـ راهدادن اطفال به مسجد حرام است؟ اگر اذیت نکنند چه؟
چطور با آیهٔ شریفه: (خذوا زینتکم (مال و فرزند) عند کل مسجد) تطابق دارد؟
این تناقض بین آیه شریفه و حدیث را چگونه حل میفرمایید؟
(ضمناً از بعض بزرگان شنیدهام بچه را به مسجد ببریم).
۴ـ طبق حدیث سوم و چهارم بلندکردن صدا در مسجد حرام و طبق حدیث پنجم کراهت دارد. حال کدام صحیح است؟ آیا حرام است یا کراهت دارد؟ درهرصورت، پس چرا برای قرآن یا اذان یا مداحی صدا بلند میکنند؟
۵ـ طبق حدیث سوم، ترک اجرای حدّ در مسجد برایم با دلیل و عقل روشن است، سؤالم این است که آیا بیان احکام و مسائل شرعی و تبلیغ دین در مسجد حرام است؟ (با واژهٔ نهی آمده) چرا؟ پس جای تبلیغ اگر مساجد نیست، کجاست؟ (در شبهه ماندهام، لطفاً دقیق روشنم کنید).
۶ـ طبق حدیث چهارم که حرف لغو را ترک کنید، مراد از لغو چیست؟ یعنی حرف حرام مثل غیبت و دروغ و…؟ خب؛ حرف حرام در غیر مسجد هم باید ترک شود، چرا قید مسجد آمده؟
۷ـ از لحاظ سندی این احادیث آیا صحیحه است؟ راویانش چگونهاند؟ (در صورت فرصت، یکبهیک راویان را شرح دهید).
نام مرجع تقلید:
آیتالله سیستانی (حفظهالله تعالی)
پاسخ:
با عرض سلام و ادب؛
پاسخ ۱ تا۴:
خوابیدن در مسجد، اگر انسان ناچار نباشد و صحبتکردن درباره کارهای دنیا و خریدوفروش و مشغول صنعت شدن و خواندن شعری که نصیحت و مانند آن نباشد، مکروه است و نیز مکروه است آب دهان و بینی و اخلاط سینه را در مسجد بیندازد بلکه در بعضی موارد، حرام است و نیز مکروه است گمشدهای را طلب کند و صدای خود را بلند کند ولی بلندکردن صدا برای اذان مانعی ندارد.
و روایت شده در حدیث نورانی عن موسى بن جعفر عن آبائه (علیهمالسلام) قال: قال رسولالله (صلّى اللّه علیه و اله و سلّم):
جنّبوا مساجدکم، مجانینکم و صبیانکم و رفع أصواتکم الّا بذکر اللّه تعالى و بیعکم و شراءکم و سلاحکم و جمّروها فی کلّ سبعه أیّام وضعوا المطاهر على أبوابها. (۲)
لذا بهروشنی برداشت میشود که بلندکردن صدا برای اذان مانعی ندارد.
همچنین راهدادن دیوانه به مسجد مکروه است و همچنین است راهدادن بچه نابالغی که مراعات حرمت مسجد را نمیکند و موجب مزاحمت برای نمازگزاران میشود یا اینکه احتمال میرود مسجد را نجس کند و در غیر حالات، مانعی از راهدادن بچه به مسجد نیست بلکه گاهی، اولویّت دارد و کار پسندیدهای است مثل موردی که آمدن بچهها به مسجد باعث علاقهمندی آنان به نماز و مسجد میگردد و کسی که پیاز و سیر و مانند اینها خورده که بوی دهانش مردم را اذیت میکند، مکروه است به مسجد برود.(۲)
پاسخ ۵:
مراد بیان احکام نیست؛ بلکه مراد اجرای احکام است.
پاسخ ۶:
همچنان که در جواب سؤال ۱ تا ۴ بیان شد، حرفزدن در مسجد برای امور دنیوی کراهت دارد و همچنان حرف لغو زدن کراهت دارد و مراد از لغو هر حرف یا فعلی است که بیهوده باشد و رشد معنوی در آن نباشد.
مولانا امام زینالعابدین و سیدالساجدین علی بن الحسین (علیهماالسلام) در دعای زیبا و دلنواز و روحبخش ابوحمزه ثمالی وقتی به پیشگاه خدا عرضه میدارند که چرا حال عبادت و مناجات و نماز از من گرفته شده و هرگاه میخواهم دلدادگی کنم، حالش را ندارم و خواب بر من چیره شده و… (اللَّهُمَّ إِنِّی کُلَّمَا قُلْتُ قَدْ تَهَیَّأْتُ وَ تَعَبَّأْتُ وَ قُمْتُ لِلصَّلَاهِ بَیْنَ یَدَیْکَ وَ نَاجَیْتُکَ أَلْقَیْتَ عَلَیَّ نُعَاساً إِذَا أَنَا صَلَّیْتُ وَ سَلَبْتَنِی مُنَاجَاتَکَ إِذَا أَنَا نَاجَیْتُ مَا لِی کُلَّمَا قُلْتُ قَدْ صَلَحَتْ سَرِیرَتِی وَ قَرُبَ مِنْ مَجَالِسِ التَّوَّابِینَ مَجْلِسِی عَرَضَتْ لِی بَلِیَّهٌ أَزَالَتْ قَدَمِی وَ حَالَتْ بَیْنِی وَ بَیْنَ خِدْمَتِکَ)
سپس حضرت ۱۱ دلیل میآورند و از جمله دلائل میفرمایند:
أَوْ لَعَلَّکَ رَأَیْتَنِی آلِفَ مَجَالِسِ الْبَطَّالِینَ فَبَیْنِی وَ بَیْنَهُمْ خَلَّیْتَنِی
خدایا شاید من را در مجلس لغو گویان و هرزهگویان دیدهای…
لذا لغو گویی ضررهای زیادی دارد منجمله دلائلی که اشاره شد و حضرت فرمودند.
پاسخ ۷:
احادیث دراینرابطه زیاد هستند، اما به دلیل ضیق وقت، ما را از بررسی یکبهیک معاف فرمایید. انشاءالله در وسعت وقت و زمان مناسب…
شایانذکر است؛ دقّت شود، هر حدیثی که با فعلِ امر یا نهی آمده بود، دلیل بر وجوب یا حرمت نیست و در فرض صحّت سند، در کثیری از مواقع، مراد استحباب یا کراهت است.
مثلاً در بعض کتب معتبر شیعه منجمله وسایل الشیعه آمده:
وَ فِی ثَوَابِ الْأَعْمَالِ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِیسَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَسَّانَ عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَهَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ:
الْوَاجِبُ عَلَى کُلِ مُؤْمِنٍ إِذَا کَانَ لَنَا شِیعَهٌ- أَنْ یَقْرَأَ فِی لَیْلَهِ الْجُمُعَهِ بِالْجُمُعَه – وَ سَبِّحِ اسْمَ رَبِّکَ الْأَعْلی . (۳)
ولی مراجع معاصر، فتوا به وجوب خواندن سوره جمعه در شب جمعه ندادهاند و بلکه برداشت به استحباب و گاهی استحباب مؤکّد میشود.
ما اخباری نیستیم و اسلام اخباریت را رد کرده و فرقهٔ اخباریها در واقع دشمن ائمه (علیهمالسلام) هستند. بلکه ما مطیع مراجع هستیم و مراجع هم این روایات را دیدهاند و با التفات فتوا دادهاند، لذا قول مرجع مقدم بر هر روایتی است.
