دلائل عقلی و نقلی بر وجوب تقلید ـ وجوب تقلید از مراجع
پرسش:
با تشکر از جوابهای کامل و دقیق و بسیار سریع شما عزیزان
چرا تقلید کنیم؟
مگر ما عقل نداریم، پس به حرف عقلمان کنیم!
تقلید چرا؟
نام مرجع: تمام آیات عظام
نام مرجع تقلید:
مقام معظم رهبری حضرت آیتاللهالعظمی خامنهای (مدظلهالعالی)
پاسخ:
با عرض سلام و ادب؛
جواب اجمالی:
خداوند متعال میفرماید:
یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُم … (۱)
ای کسانی که ایمان آوردهاید؛ اطاعت کنید خدا را و اطاعت کنید رسول خدا را و پیشوایان (معصوم) خود را.
که بین شیعیان و کثیری از عامّه (۲) از جمله عالم بزرگ عامّه، جناب فخر رازی اتفاقنظر است که این اولیالامر باید معصوم باشد؛ زیرا اطاعتش مطلق و در ردیف اطاعت خدا و رسول خدا قرار گرفته است.
بهعنوان نمونه در روایات فراوانی منقول است:
« أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ» هِیَ لَنَا أَهْلَ الْبَیْت (۳)
لذا طبق نص صریح قرآن خداوند اطاعت از اهلبیت را هم ردیف اطاعت خود قرار داده و بر همه مردم مطلق واجب کرده است.
حال که اطاعت از ائمه معصومین (علیهمالسلام) بر ما واجب شد، در روایات اینگونه منقول است:
عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِصَامٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ یَعْقُوبَ قَالَ: سَأَلْتُ مُحَمَّدَ بْنَ عُثْمَانَ الْعَمْرِیَّ أَنْ یُوصِلَ لِی کِتَاباً قَدْ سَأَلْتُ فِیهِ عَنْ مَسَائِلَ أَشْکَلَتْ عَلَیَّ فَوَرَدَ التَّوْقِیعُ بِخَطِّ مَوْلَانَا صَاحِبِ الزَّمَانِ (عج الله تعالی فرجه)- أَمَّا مَا سَأَلْتَ عَنْهُ أَرْشَدَکَ اللَّهُ وَ ثَبَّتَکَ إِلَى أَنْ قَال:
وَ أَمَّا الْحَوَادِثُ الْوَاقِعَهُ فَارْجِعُوا فِیهَا إِلَى رُوَاهِ حَدِیثِنَا فَإِنَّهُمْ حُجَّتِی عَلَیْکُمْ وَ أَنَا حُجَّهُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ. (۴)
به نقل از ولیعصر مولانا المهدی «عج الله تعالی فرجه الشریف»:
… در پیشامدهایی که رخ میدهد، (از جمله مسئله غیبت من) به راویان احادیث ما مراجعه کنید که آنان حجت من بر شمایند، و من حجت خدا برایشان.
یا در حدیث دیگری از وجود پدر نازنینشان، آقا امام حسن عسکری (صلوات الله و سلامه علیه) منقول است:
فَأَمَّا مَنْ کَانَ مِنَ الْفُقَهَاءِ صَائِناً لِنَفْسِهِ، حَافِظاً لِدِینِهِ، مُخَالِفاً لِهَوَاهُ، مُطِیعاً لِأَمْرِ مَوْلَاهُ فَلِلْعَوَامِّ أَنْ یُقَلِّدُوهُ. (۵)
در این حدیث نورانی:
اولاً: امر به وجوب تقلید در زمان غیبت شده است.
ثانیاً: شرایط “اولیالامر” پس از پیامبر (صلّی اللّه علیه و آله) و امامان (علیهمالسلام) آمده:
۱ـ خویشتندار. ۲ـ حافظ دین و نگهدارنده آن. ۳ـ مخالف با هوای نفسانی خویش. ۴ـ فرمانبردار مولا و پروردگار خویش.
باشد که بر عموم مردم پیروی از چنین (اولیالامر) یا فقیه اعلم، و اتقی و مدیر و مدبّر و شجاع و با ستم سازشناپذیر و آگاه به مصالح حکومت دینی واجب است چنین شخصیتی در ارجاع حکم و داوری اطاعتش لازم است و از آیات متعدّد قرآن بهخوبی در باره عدم اطاعت از نادانان، هواپرستان، ستمگران، عوامفریبان و کسانی که بهغیراز خدا متکیاند بهشدت تأکید شده است از آن جمله آیات:
(وَ لا تَرْکَنُوا إِلَى الَّذِینَ ظَلَمُوا – ۱۱۳/ هود) و (فَلا تُطِعِ الْکافِرِین – ۵۲/ فرقان) و (وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُم – ۴۸/ مائده) (وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّیْطانن – ۱۶۸/ بقره) و (اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ یَعْبُدُوها – ۱۷/ زمر) و (وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورر – ۳۰/ حج) و (فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثانن – ۳۰/ حج) و (وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَ الَّذِینَ کَذَّبُوا بِآیاتِنا – ۱۵۰/ انعام) و (وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوى – ۲۶/ ص).
و درباره پیرویکردن از سایر سیستمها و مکتبها با صراحت گفته است: (وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبِیلِه – ۱۵۳/ انعام).
یعنی: هرگز از راههای مختلف که غیر از راه دین است پیروی نکنید؛ زیرا از راه مستقیم خدایی دور میشوید.
تذکّر:
کلمه “عوام” که در حدیث فوق آمده به معنی عموم مردم است. (۶)
علاوه بر احادیث فوق، هر انسان عاقلی میفهمد که مراجعه به خبره و کارشناس هر فن و رشته و تقلید از او، دستور عقل است. آنچنان که اگر انسان (حتی مراجع) مریض شوند، به طبیب حاذق مراجعه میکنند و در امر طبابت از او تقلید میکنند (و پزشک هر دارویی تجویز کرد، بدون چونوچرا به حرف کرده و مصرف میکنیم و دلیل نمیپرسیم) یا اگر انسان وسیله نقلیهاش خراب شود، به مکانیک و تعمیرکار حاذق رجوع کرده و در امر تعمیر از او تقلید میکند (و مکانیک هرچه دستور داد، بدون چونوچرا به حرف کرده و مصرف میکنیم و دلیل نمیپرسیم. مثلاً نمیپرسیم چرا فلان روغن را بریزیم، چرا فلان پیچ را بخریم و… چون در فن مکانیکی قبولش کردم، لذا اطاعتش میکنم و حتی هزینهاش را میدهم).
جواب تفصیلی:
برای اطلاع از اهمّیّت و چگونگی یادگیری احکام الهی با موضوع:
اهمّیّت فراگیری احکام اینجا را کلیک نمایید.
لزوم مراجعه به فقها اینجا را کلیک نمایید.
علّت لزوم تقلید (چرا باید تقلید کنیم؟) اینجا را کلیک نمایید.
