گذاشتن بینی بر روی زمین در موقع سجده ـ بیان مستحبات و مکروهات سجود
پرسش:
آیا درست است که مستحب موکد است که باید بینی هم علاوه بر پیشانی بر روی مهر باشد؟
نام مرجع تقلید:
آیتاللهالعظمی سیستانی (حفظهالله تعالی)
پاسخ:
با عرض سلام و ادب؛
در سجده چند مورد مستحب و چند مورد مکروه شمرده شده است:
مستحبات:
۱ـ کسی که ایستاده نماز میخواند بعد از آنکه سر از رکوع برداشت و کاملاً ایستاد و همچنین، کسی که نشسته نماز میخواند بعد از آنکه کاملاً نشست، برای رفتن به سجده، تکبیر بگوید.
۲ـ موقعی که میخواهد به سجده برود، مرد، اول دستها را و زن، اول زانوها را به زمین بگذارد.
۳ـ بینی را بر مهر یا چیزی که سجده بر آن صحیح است بگذارد.
۴ـ در حال سجده، انگشتان دست را به هم بچسباند و برابر گوش بگذارد طوری که سر آنها روبهقبله باشد.
۵ـ ذکر سجده را تکرار نماید.
۶ـ ذکر سجده را به عدد فرد، مثل سه یا پنج یا هفت مرتبه، ختم کند.
۷ـ در سجده دعا کند و از خداوند متعال حاجت بخواهد و این دعا را بخواند: «یا خَیرَ المَسْؤُوْلینَ وَیا خَیرَ الْمُعْطینَ، ارْزُقْنیٖ وَارْزُقْ عیٖالی مِنْ فَضْلِک، فَاِنَّکَ ذُو الْفَضْلِ الْعَظیمِ» یعنی «ای بهترین کسی که از او درخواست میکنند و ای بهترین عطا کنندگان، از فضل خودت به من و خانواده من روزی بده، پس به درستی که تو دارای فضل بزرگی هستی».
۸ـ سجده را طولانی کند و تسبیح و ذکر را زیاد بگوید.
۹ـ بعد از سجده، بر ران چپ بنشیند و روی پای راست را بر کف پای چپ بگذارد که این نوع نشستن را تَورُّک مینامند.
۱۰ـ بعد از هر سجده، وقتی نشست و بدنش آرام گرفت تکبیر بگوید.
۱۱ـ بعد از سجده اول، بدنش که آرام گرفت «اَسْتَغْفِرُ اللهََ رَبِّی وَأَتُوْبُ اِلَیهِ» بگوید.
۱۲ـ در موقع نشستن، دستها را روی رانها بگذارد.
۱۳ـ برای رفتن به سجده دوم، در حال آرامی بدن «اللهُ أَکْبَر» بگوید.
۱۴ـ در سجدهها صلوات بفرستد.
۱۵ـ مردان آرنجها و شکم را به زمین نچسبانند و بازوها را از پهلو جدا نگاه دارند و زنان آرنجها و شکم را بر زمین بگذارند و اعضای بدن را به یکدیگر بچسبانند.
۱۶ـ در موقع بلندشدن برای قیام رکعت بعد، دستها را بعد از زانوها از زمین بردارد.
۱۷ـ در هنگام برخاستن برای قیام رکعت بعد، بگوید: بِحَوْلِ اللهِ وَقُوَّتِهِ أَقُوْمُ وَأَقْعُدُ یا بگوید: بِحَوْلِ اللهِ وَقُوَّتِهِ أَقُوْمُ وَأَقْعُدُ وَأَرْکَعُ وَأَسْجُدُ.
مکروهات:
قرآن خواندن در سجده و فوتکردن جای سجده برای برطرفکردن گردوغبار، مکروه شمرده شده است. البته اگر در اثر فوتکردن، دو حرف از دهان عمداً بیرون آید، بنا بر احتیاط لازم، نماز باطل است. مکروهات دیگر در کتابهای مفصلتر آمده است. (۱)
شایانذکر است؛ ازآنجاییکه بسیاری از مستحبّاتی که در رسالههای فارسی و عربی و… ذکر شده، مستحب بودن آنها بر پایه قاعدهای به نام «تسامح در ادلّه سُنَن» میباشد و چون این قاعده در نزد ما ثابت نشده؛ بنابراین در صورتی که مکلّف بخواهد آنها را انجام دهد، لازم است رجاءً و به امید آنکه مطلوب باشد، بجا آورد و حکم در بسیاری از مکروهات نیز چنین است و آنها را رجاءً و به امید آنکه مطلوب باشد ترک نماید. (۲)
