مکروهات و مستحبات آشامیدن ـ احادیث آدابی درباره آشامیدن ـ بعض دلائل و حکمت طریقه نوشیدن در اسلام
پرسش:
آیا کراهت آب و غذاخوردن در شب به طور ایستاده نزد آیتالله سیستانی ثابت است؟
نام مرجع تقلید:
آیات عظام سیستانی، وحید خراسانی
پاسخ:
با عرض سلام و ادب؛
چند چیز از آداب آشامیدن شمرده شده است. (۱)
اول: آب را به طور مکیدن بیاشامد.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ عِدَّهٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْن زِیَادٍ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِیِّ عَنِ ابْنِ الْقَدَّاحِ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ قَالَ
رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله و سلم):
مَصُّوا الْمَاءَ مَصّاً وَ لَا تَعُبُّوهُ عَبّاً، فَإِنَّهُ یُوجَدُ مِنْهُ الْکُبَادُ
نقل است که رسول مکرم اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
آب را مزمزه کرده و بچشید نه یکدفعه سر بکشید زیرا باعث بیماری کبد می شود. (۲)
دوم: در روز ایستاده آب را بیاشامد.
قَالَ الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ:
شُرْبُ الْمَاءِ مِنْ قِیَامٍ بِالنَّهَارِ أَدَرُّ لِلْعُرُوقِ وَ أَقْوَى لِلْبَدَنِ.
نقل است که امام صادق (علیهالسلام) فرمودند:
در روز آب ایستاده بنوشید که باعث باز شدن رگها و قویشدن جسم میشود. (۳)
سوم: پیش از آشامیدن آب «بسمالله» و بعد از آن «الحمدلله» بگوید.
وَ عَنْ عِدَّهٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ عَمٍّ لِعُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنَهِ عُمَرَ بْنِ یَزِیدَ عَنْ أَبِیهَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ
(عَلَیْهِ السَّلَامُ) قَال:
إِذَا شَرِبَ أَحَدُکُمُ الْمَاءَ فَقَالَ: بِسْمِ اللَّهِ ثُمَّ قَطَعَهُ فَقَالَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ، ثُمَّ شَرِبَ فَقَالَ: بِسْمِ اللَّهِ ثُمَّ قَطَعَهُ فَقَالَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ، ثُمَّ شَرِبَ
فَقَالَ: بِسْمِ اللَّهِ ثُمَّ قَطَعَهُ فَقَالَ: الْحَمْدُ لِلَّهِ، سَبَّحَ ذَلِکَ الْمَاءُ لَهُ مَا دَامَ فِی بَطْنِهِ إِلَى أَنْ یَخْرُجَ.
نقل است که امام صادق (علیه السلام) فرمودند:
هرگاه یکی از شما آب مینوشد بگویید بسمالله سپس قطع کند و بگویید الحمدلله بعد بنوشد بگویید بسمالله باز دوباره قطع
نماید بگویید الحمدلله بعد بنوشد بگویید بسمالله باز دوباره قطع نماید بگویید الحمدلله تا وقتی که آب در وجود او هست تسبیح میگویید. (۴)
چهارم: به سه نفس آب را بیاشامد.
وَ عَنْهُ عَنِ النَّضْرِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی بَصِیرٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ یَقُول:
ثَلَاثَهُ أَنْفَاسٍ أَفْضَلُ فِی الشُّرْبِ مِنْ نَفَسٍ وَاحِدٍ، وَ کَانَ یَکْرَهُ أَنْ یُتَشَبَّهَ بِالْهِیمِ، وَ قَالَ: الْهِیمُ النِّیبُ
روایت شده که امام جعفر صادق علیهالسلام فرمودند:
سه جرعه آب از یکنفس خوردن بهتر است و حضرت ناخوش داشتند که انسان شبیه شتر شود. (۵)
پنجم: از روى میل آب را بیاشامد.
أَبِی ره عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ یَعْقُوبَ بْنِ یَزِیدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ یَرْفَعُهُ إِلَى أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ قَال:
مَنْ تَلَذَّذَ بِالْمَاءِ فِی الدُّنْیَا لَذَّذَهُ اللَّهُ مِنْ أَشْرِبَهِ الْجَنَّهِ
روایت شده که امام جعفر صادق علیهالسلام فرمودند:
کسی که از آب لذّت برد (با سه نفس آن را بیاشامد یا در لذّت آن تامّل نموده و شکر آن را بجا آورد) ،خداوند از لذّت نوشابه های بهشتی او را بهرهمند سازد. (۶)
ششم: بعد از آشامیدن آب، حضرت أبى عبدالله (علیهالسلام) و اهلبیت ایشان (علیهمالسلام) را یاد کند و قاتلان آن حضرت را لعنت نماید.
قَالَ الصَّادِقُ عَلَیْهِ السَّلَامُ:
إِنِّی مَا شَرِبْتُ مَاءً بَارِداً إِلَّا ذَکَرْتُ الْحُسَیْنَ عَلَیْهِ السَّلَامُ، وَ مَا مِنْ عَبْدٍ شَرِبَ الْمَاءَ فَذَکَرَ الْحُسَیْنَ عَلَیْهِ السَّلَامُ وَ أَهْلَ بَیْتِهِ
وَ لَعَنَ قَاتِلَهُ إِلَّا کَتَبَ اللَّهُ لَهُ مِائَهَ أَلْفِ حَسَنَهٍ، وَ حَطَّ عَنْهُ مِائَهَ أَلْفِ سَیِّئَهٍ، وَ رَفَعَ لَهُ مِائَهَ أَلْفِ دَرَجَهٍ، وَ کَأَنَّمَا أَعْتَقَ مِائَهَ أَلْفِ نَسَمَهٍ، وَ
حَشَرَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَهِ ثَلِجَ الْفُؤَادِ.
نقل است که امام صادق (علیهالسلام) فرمودند:
هرگاه آبخنک بنوشم، یاد حسین (علیهالسلام) میکنم و هر مؤمنی که یاد حضرت و اهلبیت حضرت و لعن قاتلان او کند؛
خداوند برای او ۱۰۰ هزار حسنه بنویسد و ۱۰۰ هزار گناه پاک کند و ۱۰۰ هزار درجه بالا ببرد و گویا ۱۰۰ هزار برده آزادکرده و خدا او
را روز قیامت با قلبی خنک محشور میکند. (۷)
و چند چیز در آشامیدن مذموم شمرده شده است:
اول: زیاد آشامیدن آب:
عِدَّهٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ حَسَّانَ عَنْ مُوسَى بْنِ بَکْرٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (عَلَیْهِ السَّلَامُ) قَال:
لَا تُکْثِرْ مِنْ شُرْبِ الْمَاءِ فَإِنَّهُ مَادَّهٌ لِکُلِّ دَاءٍ.
روایت شده که امام جعفر صادق علیهالسلام فرمودند:
آب زیاد ننوشید که ریشه همه بیماریهاست. (۸)
دوم: آشامیدن آب بعد از غذاى چرب:
عَنْهُ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا رَفَعَهُ قَالَ:
شُرْبُ الْمَاءِ عَلَى أَثَرِ الدَّسَمِ یُهَیِّجُ الدَّاءَ.
نقل است که حضرت (علیهالسلام) فرمودند:
آبخوردن روی غذای چرب موجب بیماری میشود. (۹)
سوم: در شب به حال ایستاده آبخوردن
وَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ أَبِی مَحْمُودٍ رَفَعَهُ إِلَى أَبِی عَبْدِ اللَّهِ عَلَیْهِ السَّلَامُ قَالَ:
شُرْبُ الْمَاءِ بِاللَّیْلِ مِنْ قِیَامٍ یُورِثُ الْمَاءَ الْأَصْفَرَ.
روایت شده که امام جعفر صادق علیهالسلام فرمودند:
شب ایستاده آبخوردن موجب پرشدن آبکیسه صفرا میشود (۱۰)
چهارم: آشامیدن آب با دست چپ
وَ رُوِیَ أَنَّ الصَّادِقَ عَلَیْهِ السَّلَامُ کَرِهَ أَنْ یَأْکُلَ الرَّجُلُ بِشِمَالِهِ أَوْ یَشْرَبَ بِهَا أَوْ یَتَنَاوَلَ بِهَا.
روایت شده که امام جعفر صادق (علیهالسلام) مکروه و ناخوش داشتند که انسان با دست چپ آب بخورد. (۱۱)
پنجم: از جاى شکسته کوزه و جایى که دسته آن است.
مُحَمَّدُ بْنُ یَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَحْیَى عَنْ غِیَاثِ بْنِ إِبْرَاهِیمَ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (عَلَیْهِ السَّلَامُ) قَالَ: قَالَ أَمِیرُ
الْمُؤْمِنِینَ (عَلَیْهِ السَّلَامُ):
لَا تَشْرَبُوا الْمَاءَ مِنْ ثُلْمَهِ الْإِنَاءِ، وَ لَا مِنْ عُرْوَتِهِ، فَإِنَّ الشَّیْطَانَ یَقْعُدُ عَلَى الْعُرْوَهِ وَ الثُّلْمَهِ.
نقل است که حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابطالب (علیهماالسلام) فرمودند:
آب را از جای شکسته ظرف ننوشید و از سمت دسته آن که محل نشستن شیطان است. (۱۲)
آیتالله سیستانی:
شایانذکر است؛ بسیاری از مستحبّاتی که در ابواب این رساله ذکر شده استحباب آنها بر پایه قاعده تسامح در ادلّه سُنَن بنا شده و چون این قاعده در نزد ما ثابت نشده لذا بر مکلّف متعیّن است آنها را رجاءً و به امید آنکه مطلوب باشد، انجام دهد و حکم در بسیاری از مکروهات نیز چنین است و آنها را رجاءً و به امید آنکه مطلوب باشد ترک نماید. (۱۳)
آیتالله وحید خراسانی:
شایانذکر است مستحبات و مکروهاتی که در رسالهٔ معظم له آمده، باید رجاءً عمل شود و معظم له قائل به تسامح در ادلهٔ سنن نیستند. (۱۴)
