علت و سرّ این که خروج منی موجب غسل است نه ادرار و غائط
پرسش:
سلامعلیکم. لطفاً فلسفهٔ غسل جنابت را توضیح بفرمایید.
نام مرجع تقلید:
آیتاللهالعظمی وحید خراسانی (حفظهالله تعالی)
پاسخ:
با عرض سلام و ادب؛
اولاً باید به عرض برسانیم ما مطیع بیچونوچرای مرجع تقلید و دین اسلام هستیم، و لازم نیست حکمت هر کاری برای ما معلوم شود، اگر هم علت را ندانیم، تعبداً باید قبول نماییم. اما اشکالی ندارد علاوه بر بحث تعبّد، به دنبال حکمت و فلسفه حکم بود. (البته اگر فلسفه حکمی برایمان روشن نشد، یا قانع نشدیم، دلیل بر ردّ آن نیست.) لذا پاسخ سؤال فوق را اجمالاً عرض میکنیم و چند حکمت از صدها حکمت و دلیل غسل جنابت را بیان مینماییم:
پاسخ این است که خارجشدن منی از انسان یک عمل موضعی نیست (مانند بول و سایر زواید) به دلیل اینکه اثر آن در تمام بدن آشکار میگردد و تمام سلولهای بدن به دنبال خروج آن در یک حالت سستی مخصوص فرومیروند و این خود نشانه تأثیر آن روی تمام اجزاء بدن است. (که در انتهای همین پیام حدیث نورانی از معصومین علیهمالسلام در همین موضوع را بیان میکنیم)
طبق تحقیقات دانشمندان در بدن انسان دو سلسله اعصاب نباتی وجود دارد که تمام فعالیتهای بدن را کنترل میکند (اعصاب سمپاتیک) و (اعصاب پاراسمپاتیک) این دو رشته اعصاب در سراسر بدن انسان و در اطراف تمام دستگاهها و جهازات داخلی و خارجی گستردهاند.
وظیفه اعصاب سمپاتیک (تند کردن) و به فعالیت واداشتن دستگاههای مختلف بدن است و وظیفه اعصاب (پاراسمپاتیک) (کند کردن) فعالیت آنهاست و از تعادل فعالیت این دودسته اعصاب نباتی دستگاههای بدن به طور متعادل کار میکند.
گاهی جریانهایی در بدن رخ میدهد که این تعادل را به هم میزند، از جمله این جریانها مسئله (ارگاسم = اوج لذّت جنسی) است که معمولاً مقارن خروج منی صورت میگیرد.
در این موقع سلسله اعصاب پاراسمپاتیک بر اعصاب سمپاتیک پیشی میگیرد و تعادل به شکل منفی به هم میخورد.
این موضوع نیز ثابت شده است که از جمله اموری که میتواند اعصاب سمپاتیک را بکار وادارد و تعادل ازدسترفته را تأمین کند تماس آب با بدن است و از آن جا که تأثیر (ارگاسم) روی تمام اعضای بدن به طور محسوس دیده میشود و تعادل این دودسته اعصاب در سراسر بدن به هم میخورد دستور داده شده است که پس از آمیزش جنسی یا خروج منی تمام بدن با آب شسته شود و در پرتو اثر حیاتبخش آن تعادل کامل در میان آن دودسته اعصاب در سراسر بدن برقرار گردد. همچنان که میبینیم در خبری از امام علی بن موسیالرضا (علیهالسلام) نقل شده که فرمودند: «ان الجنابه خارجه من کل جسده فلذلک وجب علیه تطهیر جسده کله» «جنابت از تمام بدن بیرون میآید و لذا باید تمام بدن را شست». (۱)
البته فایده غسل منحصر به این نیست بلکه غسل کردن علاوه بر این یک نوع عبادت و پرستش نیز میباشد که اثرات اخلاقی آن قابلانکار نیست و به همین دلیل اگر بدن را بدون نیّت و قصد قربت بشوییم غسل صحیح نیست.
در حقیقت به هنگام خروج منی یا آمیزش جنسی هم روح متأثر میشود و هم جسم. روح بهسوی شهوات مادی کشیده میشود و جسم بهسوی سستی و رکود. غسل جنابت که هم شستشوی جسم است و هم به علت اینکه بهقصد قربت انجام مییابد شستشوی جان است، اثر دوگانهای روی جسم و روح میگذارد تا روح را بهسوی خدا و معنویت سوق دهد و جسم را بهسوی پاکی و نشاط و فعالیت.
از همه اینها گذشته وجوب غسل جنابت یک الزام اسلامی برای پاک نگهداشتن بدن و رعایت بهداشت در طول زندگی است؛ زیرا بسیارند کسانی که از نظافت خود غافل میشوند؛ ولی این حکم اسلامی آنها را وادار میکند که در فواصل مختلفی خود را شستشو دهند و بدن را پاک نگاهدارند این موضوع اختصاصی به مردم اعصار گذشته ندارد در عصر و زمان ما نیز بسیارند کسانی که به علل مختلفی از نظافت و بهداشت بدن غافلاند. (البته این حکم بهصورت یک قانون کلی و عمومی است حتی کسی را که تازه بدن خود را شسته، شامل میشود).
مجموعه جهات سهگانه فوق روشن میسازد که چرا باید به هنگام خروج منی (در خواب یا بیداری) و همچنین آمیزش جنسی (اگرچه منی خارج نشود) غسل کرد و تمام بدن را شست.
حال به دو حدیث نورانی در مورد حکمت همین موضوع توجه نمایید:
حدیث اول:
نقل شده است که محمّد بن على ماجیلویه از عمویش، از محمّد بن على کوفى، از محمّد بن سنان نقل کرده که وى گفت: حضرت رضا علیهالسلام در جواب سؤالاتى که مکتوبا از محضرش نموده بودم مرقوم فرمودند:
علّت غسل جناب نظافت و تطهیر انسان نفس خودش را از آلودگى آن و پاک نمودن جسد از قذارت و خباثتش میباشد زیرا جنابت از تمام جسد خارج میگردد ازاینرو بر شخص واجب است تمام بدن را تطهیر کند و علّت مخفّف بودن حکم در ادرار و غائط این است که این دو اکثر و ادوم از جنابت بوده؛ لذا شارع مقدس بهخاطر کثرت و مشقّت و اخراجشان بدون اراده و شهوت به وضو راضى شده ولى جنابت بیرون نمى آید مگر با استلذاذ و اجبار نفس ازاینرو در مورد آن غسل را واجب کرده است.
حدیث دوم:
روایت شده است که محمّد بن على ماجیلویه، از عمویش، از احمد بن ابى عبد اللَّه، از ابیالحسن على بن الحسن البرقى، از عبد اللَّه بن جبله (۲) از معاویه بن عمّار، از حسن بن عبد اللَّه، از پدرانش، از جدّش حضرت امام حسن بن على بن ابیطالب، علیهماالسلام، حضرت فرمودند: چند نفر یهودى محضر مبارک رسول خدا صلّى اللَّه علیه و آله رسیده و داناترین آنها راجع به چند مسئله از حضرت سؤال کرد، در ضمن سؤالاتش عرضه داشت: براى چه حقتعالی در مورد جنابت امر به غسل فرموده ولى در صورت خروج ادرار و غائط غسل را واجب نکرده است؟
رسول خدا صلّى اللَّه علیه و آله فرمودند: هنگامى که آدم علیهالسلام از درخت منتهى تناول نمود آنچه را که خورد بهآرامی و آهستگى وارد عروق و موى و پوست او شد؛ لذا وقتى مردى با همسرش مجامعت میکند آب از تمام رگها و مویهای در جسدش خارج شده؛ ازاینرو حق عزّ و جلّ این حکم را جعل کرده که در صورت جنابت غسل بر فرزندان آدم علیهالسلام واجب است و آن را تا روز قیامت مستمر نموده ولى ادرار از زیادى مایعاتى که انسان میآشامد بیرون میآید چنانچه غائط از زیادى طعامى که تناول میکند خارج میشود؛ لذا در صورت خروج این دو وضو واجب میباشد.
یهودى عرض کرد: راست فرمودى اى محمّد. (۳)
