• امروز : پنج شنبه - ۱۰ آذر - ۱۴۰۱
0

بدهکاری و بستانکاری و حکم خمس (قاعده کسر)

  • ۱۶ مهر ۱۴۰۱ - ۱۴:۰۳

سؤال: سلام مبلغ سنگینی بابت خرید خانه بدهکار هستم. مقدای هم پول از اشخاص مختلف بستانکارم و در بانک هم مبلغی پول وجود دارد. این مبالغ موجودی برای بدهی استفاده نمی شود. بسال خمسی بنده فرا رسیده است. با توجه به اینکه بنده ماهیتا بدهکار هستم ایا بایستی سال خمسی را محاسبه کنم ؟‌ ممنون […]

سؤال:

سلام
مبلغ سنگینی بابت خرید خانه بدهکار هستم. مقدای هم پول از اشخاص مختلف بستانکارم و در بانک هم مبلغی پول وجود دارد. این مبالغ موجودی برای بدهی استفاده نمی شود. بسال خمسی بنده فرا رسیده است. با توجه به اینکه بنده ماهیتا بدهکار هستم ایا بایستی سال خمسی را محاسبه کنم ؟‌
ممنون میشوم در اسرع وقت پاسخ دهید چرا که سال خمسی بنده به دلیل فراموشی چند روز قبل بوده است.
بااحترام

 

نام مرجع تقلید:

آیت الله سیستانی

 

پاسخ:

با عرض سلام و ادب؛

درسوالتان قید نفرموده اید که شاغل هستید یا غیر شاغل؛ لذا حکم هر دو را بیان می کنیم و قسمتی که با شما مطابقت دارد را قرائت فرمایید.

قبل از قرائت جواب، برای اطلاع از معنای شاغل به فتوای معظم له اینجا را کلیک نمایید

 

درصورتی که شاغل هستید:

درصورتی که تا انتهای سال‌ خمسی تان، بدهی خود را پرداخت نکنید، موظّف هستید خمس‌ تمام درآمد موجود ‌در انتهای سال را اعمّ از موجودی نقد، کالا، آذوقه اضافی و … پرداخت نمايید و نمی­توانید به سبب وجود بدهی، از پرداخت خمس آنها ممانعت ورزید مگر اينکه شرايط ذیل محقّق باشد که در اين صورت، از پرداخت خمس درآمد سالگشت شده به اندازه بدهی مذکور، معاف هستید:

۱) بدهی برای مؤونه (مؤونه سال یا مؤونه کسب و کار) باشد.

۲) اگر زمان تحقّق مؤونه [۱] مربوط به سال جاری است، درآمد مذکور نیز مربوط به همین سال باشد و چنانچه زمان تحقّق مؤونه مربوط به سالیان قبل است، درآمد مذکور نیز مربوط به همان سال تحقّق مؤونه باشد.[۲]

  1. مؤونه بايد بعد از شروع در اشتغال و کسب و کار ايجاد شده باشد.[۳]

بنابراين ‌با تحقّق اين ‌شروط‌، بدهی مذکور از درآمد انتهای سال افراد شاغل استثناء‌ می­شود. قاعده مذكور را قاعده استثناء يا كسر (برای شاغلین) می­نامند.

شایان ذکر است فرد شاغلی که به عنوان مثال، زمینی را به شکل نسیه خریداری می­نماید یا با مبلغ قرض گرفته شده، آن را به طور نقد خریداری می­کند و بدهی­ مذکور را تا انتهای سال خمسی پرداخت نمی­کند

الف. اگر آن زمین تا انتهای سال مؤونه نگردد، از آنجا که بدهی مذکور برای مؤونه نمی­باشد، نمی­تواند در انتهای سال خمسی­اش، مبلغ بدهی را از درآمد آن سال کسر نماید. [۴]

ب. اگر آن زمین تا انتهای سال مؤونه گردد ولی وی در انتهای سال خمسی­اش، درآمد مازادی نداشته باشد، نمی­تواند مبلغ بدهی را از درآمد سال بعد یا سالیان آینده کسر نماید.

ج. اگر فرد در اوائل سال، در حالیکه شاغل نیست، زمین مذکور را خریداری نموده و آن را در مؤونه استفاده نماید و در اواسط آن سال، شاغل گردد، نمی­تواند بدهی آن زمین را از درآمد حاصل از شغلش کسر نماید.

 

درصورتی که شاغل نیستید:

در صورتی که بدهکار هستید، موظّف هستید خمس‌ درآمدهایی را که یک سال از زمان حصول آنها گذشته است و تلف یا صرف در مؤونه نشده است، اعمّ از موجودی نقد، کالا، آذوقه اضافی و … را پرداخت نمايید و نمی­توانید به سبب وجود بدهی، از پرداخت خمس آنها ممانعت ورزید مگر اينکه شرايط ذیل محقّق باشد که در اين صورت، از پرداخت خمس درآمد سالگشت شده به اندازه بدهی مذکور، معاف هستید:

  1. بدهی برای مؤونه باشد.
  2. در هنگام تحقّق مؤونه­ مذکور، به اندازه معادل مبلغ دين، درآمد موجود باشد. [۵]
  3. از زمان حصول درآمد مذکور تا زمان تحقّق مؤونه، دوازده ماه و بیشتر نگذشته باشد.

بنابراين با تحقّق اين شروط، بدهی مذکور از درآمد سال افراد غير شاغل استثناء می­شود. قاعده مذكور را قاعده استثناء يا كسر (برای غیر شاغلین) می­نامند.

شایان ذکر است چنانچه فرد غیر شاغلی به عنوان مثال، زمینی را به شکل نسیه خریداری  نماید یا با مبلغ قرض گرفته شده، آن را به طور نقد خریداری ­کند و بدهی­ مربوط به آن را پرداخت نکرده باشد:

الف. اگر آن زمین مؤونه نگردد، از آنجا که بدهی مذکور برای مؤونه نمی­باشد، نمی­تواند مبلغ بدهی را از درآمد موجودش کسر نماید. [۶]

ب. اگر آن زمین، مؤونه گردد ولی وی در زمان تحقّق مؤونه (شروع استفاده شخصی و خانوادگی از زمین) درآمد مازادی نداشته باشد، نمی­تواند مبلغ بدهی را از درآمدی که بعد از تحقّق مؤونه حاصل شده است، کسر نماید.

ج. اگر آن زمین، مؤونه گردد و در زمان تحقّق مؤونه، درآمد مازاد داشته باشد لکن این درآمد مازاد سالگشت بوده و پرداخت خمس آن واجب شده باشد مثل آنکه مربوط به سیزده ماه قبل از زمان تحقّق مؤونه باشد، در این صورت، وی نمی­تواند مبلغ بدهی را از درآمد مذکور، کسر نماید.

 

نکته:

ضمناً در رابطه با استثناء نمودن درآمد به جهت داشتن بدهی مؤونه، فرقی نيست که شخص قصد پرداخت بدهی خود را با مبلغ مستثنی شده، داشته باشد يا بخواهد با مبلغی ديگر آن بدهی را پرداخت نمايد يا نخواهد فعلاً بدهی خود را پرداخت نمايد. [۷]

برادرم!

دقّت داشته باشید، قبل از فرا رسیدن سال خمسی، دنبال یادگیری مسأله و راه حل باشید؛ نه بعد از گذشت چند روز. و اگر به هر دلیلی سال خمسیتان فرا رسید و میخواهید چند روزی تأخیر بیندازید، لازم است برای تأخیر اجازه بگیرید و إلا تصرفتان در اموال یا أشیاء منزل، غاصبانه و حرام است.

برای توضیحات بیشتر و کاملتر و فروعات سوالتان میتوانید اینجا را کلیک نمایید

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

[۱] مراد از تحقّق مؤونه (حدوث و ایجاد مؤونه) در مورد کالاهای مصرفی، زمانی است که کالای مذکور مصرف می¬شود، و در مورد هزینه¬های جاری زندگی و کسب و کار، زمانی است که فرد مالش را در مسیر آن هزینه، خرج می¬نماید، و در مورد کالاهای ثابت (مؤونه¬های مستمر)، آغاز زمان استفاده از آنها می¬باشد. شایان ذکر است خوانندگان محترم جهت آشنایی با موارد سه گانه مذکور، می توانند به توضیح المسائل جامع، ج ۱، م ۲۳۱۶ و ۲۳۱۷  مراجعه نمایند.

[۲] به عنوان مثال، الف. اگر فرد شاغلی در سال جاری ده میلیون ریال قرض گرفته و آن را صرف هزینه معالجه بیماری­اش نموده باشد و در انتهای همین سال هم ده میلیون ریال درآمد مازاد داشته باشد در حالیکه بدهی مذکور را نیز پرداخت نکرده است، در این صورت، از پرداخت خمس درآمد مذکور فعلاً معاف می­باشد. ب. مرد شاغلی در دو سال قبل ازدواج نموده است و ده میلیون ریال به عنوان مهریه به همسرش بدهکار می­باشد. وی در همان سال، بابت کاری که برای دیگران انجام داده، ده میلیون ریال طلبکار می­شود و طلبکاری مذکور را در سال جاری وصول می­نماید (طلب مذکور جزء درآمد دو سال قبل محسوب می­شود). چنانچه ایشان تا انتهای سال جاری مهریه همسرش را پرداخت نکرده باشد و طلبکاری مذکور هم موجود باشد، از پرداخت خمس آن فعلاً معاف است.

[۳] امّا اگر زمان تحقّق مؤونه مربوط به قبل از شروع در اشتغال و کسب و کارش باشد، نمی­تواند بدهی مؤونه را از درآمدی که بعد از شاغل شدن حاصل می­شود، کسر نماید ولی فرد مذکور تا زمانی که شاغل نشده است، حکم افراد غیر شاغل در ادامه بیان می شود.

[۴] لکن در رابطه با تعلّق یا عدم تعلّق خمس به اصل زمینی که در ازای آن بدهکار است، تفصیلی وجود دارد که میتوانید اینجا را کلیک نمایید و به مسئله ۱۴ آن مراجعه نمایید.

[۵]  توضیح بیشتر مطلب بدین شرح می­باشد: الف. گاه زمان پیدایش دین و زمان تحقّق مؤونه، متفاوت می­باشد مثل اینکه فردی در اول مهر ماه مبلغی را قرض می­کند و آن مبلغ را در ابتدای آذر ماه صرف هزینه­های ازدواجش می­­نماید یا اینکه فرد مذکور، در اول مهر ماه ماشینی را به طور نسیه خریداری می­کند و در از اول آذر ماه آن را به عنوان وسیله شخصی (مؤونه) استفاده می­نماید. در این هنگام شخص مذکور می­تواند معادل مبلغ بدهی­ای که صرف در مؤونه شده را از درآمدی که تا ابتدای آذر ماه موجود بوده، کسر نماید هر چند درآمد مذکور در اول مهر ماه موجود نباشد و در فاصله زمانی بین اول مهر تا اول آذر پدید آمده باشد. بنابر این، در فرض مذکور، برای افراد غیر شاغل، ملاک در کسر بدهی مؤونه از درآمد، زمان تحقّق مؤونه است نه زمان پیدایش بدهی.

ب. و گاه زمان پیدایش دین و زمان تحقق مؤونه، یکسان می­باشد مثل اینکه فردی در اول مهر ماه ماشینی را برای استفاده شخصی به طور نسیه خریداری می­کند و در همان لحظه هم از آن استفاده می­نماید. در این هنگام شخص مذکور می­تواند معادل مبلغ بدهی­ای که برای خرید مؤونه متحمّل شده را از درآمدی که تا ابتدای مهر ماه موجود بوده، کسر نماید. بنابر این، در فرض مذکور، برای افراد غیر شاغل، ملاک در کسر بدهی مؤونه از درآمد، زمان تحقّق مؤونه یا همان زمان پیدایش بدهی است.

[۶]  لکن در رابطه با تعلّق یا عدم تعلّق خمس به اصل زمینی که در ازای آن بدهکار است، تفصیلی وجود دارد که میتوانید اینجا را کلیک نمایید و به مسئله ۱۴ آن مراجعه نمایید.

[۷]  کتاب مسائل خمس و زکات مطابق با فتوای حضرت ایت الله سیستانی ص ۵۷ ، م ۸۵ تا م ۸۸ –  توضیح المسائل جامع ج ۱، م ۲۳۶۲ و ۲۳۶۳ – منهاج الصالحین، ج ۱، م ۱۲۴۷

لینک کوتاه : https://118ahkam.ir/?p=2410

برچسب ها

ثبت دیدگاه

مجموع دیدگاهها : 0در انتظار بررسی : 0انتشار یافته : 0
قوانین ارسال دیدگاه
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی کلمات رکیک، تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.