ایستادن زن و مرد در نماز در کنار هم یا تقدم زن بر مرد
پرسش:
بسمالله الرحمن الرحیم
با سلام .
در بخشی از حرم مطهر که خانوادگی است (که با آسانسور پایین میرویم) و زنان و مردان با هم حضور دارند اگر مرد بخواهد نماز فرادای واجب یا مستحب بخواند؛ ولی در فاصله چندمتری او بانوان دیگری در حال خواندن نماز فرادا باشند (چه طرف جلوی مرد، چه طرف راست و چپ و موازی با مرد) آیا مرد میتواند نماز فرادا بخواند:
الف ـ فاصله، کمتر از پنج متر باشد.
ب ـ فاصله بیشتر از پنج متر باشد (حائلی بین زن و مرد وجود ندارد).
با تشکر
نام مرجع تقلید:
مقام معظمرهبری، آیتالله سیستانی، آیتالله وحید خراسانی
پاسخ:
با عرض سلام و ادب؛
مقام معظم رهبری:
بافاصله ولو به مقدار حداقل یک وجب، نماز صحیح است هرچند زن مقدم باشد. این حکم مبنی بر احتیاط واجب است. (۱) و رعایت آن در مسجدالحرام لازم نیست. (۲)
آیتالله سیستانی:
اگر زن و مردی میخواهند در یک مکان نماز بخوانند، بنا بر احتیاط لازم، باید زن عقبتر از مرد بایستد و این عقب ایستادن، حداقل به مقداری باشد که جای سجده او برابر جای دو زانوی مرد در حال سجده باشد. در نتیجه اگر زن برابر و هم ردیف و بهموازات مرد یا جلوتر از مرد بایستد و با هم وارد نماز شوند؛ یعنی همزمان تکبیره الاحرام را بگویند، بنا بر احتیاط واجب، هر دو نفر باید نماز را دوباره بخوانند (مگر از مواردی باشد که در انتهای مسئله خواهد آمد.) و امّا در صورتی که یکی زودتر از دیگری مشغول نماز شود، نماز نفری که دیرتر تکبیره الاحرام را گفته، بنا بر احتیاط واجب، باطل است و نماز نفر اول که زودتر تکبیره الاحرام را گفته، درصورتیکه بتواند؛ مثلاً در بین نماز، حائلی مانند پرده بین خود و نفر دیگر ایجاد کند یا بیش از چهار متر و نیم از نفر دیگر فاصله بگیرد. (۳) یا اگر مثلاً مرد است، راهرفته و از زنی که در اثنای نماز، مقابل او مشغول نماز شده، جلوتر بایستد، برای صحیح بودن نمازش باید این کار را انجام دهد و گرنه نماز نفر اول هم بنا بر احتیاط واجب، باطل است؛ اما اگر این کارها امکانپذیر نیست نماز را ادامه میدهد و در این صورت، نماز نفر اول صحیح است.
شایانذکر است در هنگام راهرفتن یا ایجاد حائل باید نکات ذیل رعایت گردد:
الف ـ در حال حرکت ذکر نگوید.
ب ـ از قبله منحرف نشود.
ج ـ این کار عرفاً فعلِ کثیری که صورت نماز را به هم میزند، محسوب نشود.
اگر مثلاً مرد نماز بخواند و پس از اتمام نماز، متوجّه شود زنی روبروی او یا هم ردیف او مشغول نماز بوده، نماز مرد صحیح است؛ اما اگر در اثنای نماز متوجّه شود، در صورتی نمازش صحیح است که به وظیفهای که گذشت، عمل نماید و اگر کسی به علّت ندانستن حکم شرعی، مسئله مذکور را رعایت نمیکرده، در صورتیکه در یادگیری مسئله کوتاهی کرده و جاهل مقصّر است، حکم فردی را دارد که عمداً این حکم را رعایت نکرده است؛ لذا نمازش، بنا بر احتیاط واجب، باطل است؛ اما اگر در یادگیری مسئله هیچ کوتاهی نکرده و جاهل قاصر است، نمازهایی را که در حال جهل قصوری خوانده، صحیح است و اعاده یا قضای آن لازم نیست.
لازم به ذکر است؛ حکم مذکور، اختصاص به زمانی دارد که زن و مرد، هر دو میخواهند نماز بخوانند؛ بنابراین اگر در مقابل یا در کنار مردی که میخواهد نماز بخواند، زنی نشسته است که نماز نمیخواند، نماز مرد صحیح است، همچنین اگر در پشت سر یا در کنار زنی که میخواهد نماز بخواند، مردی نشسته است که نماز نمیخواند، نماز زن صحیح است.
شایانذکر است؛ اگر بین مرد و زنی که برابر هم ایستادهاند یا زن جلوتر از مرد ایستاده و نماز میخوانند، دیوار یا پرده یا چیز دیگری باشد که عرفاً حائل و مانع و فاصل محسوب شود هرچند مانع از مشاهده نباشد و بتوانند همدیگر را ببینند، نماز هر دو صحیح است و دراینرابطه فرقی نیست که مانع نبودن بهخاطر جنسِ شیءِ حائل باشد مثل شیشه شفاف یا بهخاطر بلند نبودن ارتفاع آن بهاندازه قد نمازگزارِ مرد و زن باشد؛ مانند پردهای که عرفاً زن و مرد را از هم جدا کرده و حدوداً یک متر ارتفاع دارد هرچند بهتر است حائل به گونهای باشد که مرد و زن نمازگزار همدیگر را مشاهده نکنند.
همچنین اگر فاصله بین مرد و زن نمازگزار که برابر هم ایستادهاند یا زن جلوتر ایستاده بیش از ده ذراع (۴) باشد یا عرفاً دو مکان محسوب شود، نماز هر دو صحیح است و نیز اگر زن در حال نماز عقبتر از مرد بایستد حداقل به مقداری که جای سجده او برابر جای دو زانوی مرد در حال سجده باشد، نماز هر دو صحیح است.
نکته:
حکم مذکور شامل همه انواع نمازها، نماز واجب و نماز مستحبی، نماز فرادا و نماز جماعت میشود. همچنین در این حکم، فرقی بین مَحرم و نامحرم نیست؛ بنابراین، این حکم در مورد زن و شوهر، برادر و خواهر و سایر محارم نیز جاری است.
همچنین است که این حکم اختصاص به نمازِ صحیح ندارد و شامل آنچه که عرفاً نماز محسوب میشود هرچند آن نماز، از جهت دیگری غیر از حکم مذکور باطل باشد، نیز میگردد؛ بنابراین اگر مثلاً همسر انسان سهواً بدون وضو مشغول نماز است و شوهر عمداً جلوتر از او نماز را ببندد، نماز این مرد هم بنا بر احتیاط واجب، باطل است.
دقت به این نکته حائز اهمیّت است که حکم مذکور شامل همه مکانها میشود و فرقی بین منزل، مسجد، حرم و مشاهد مشرّفه نیست البتّه این حکم یک استثناء دارد و آن مورد هنگام شلوغی جمعیّت در مکّه مکرّمه است که رعایت این مسئله لازم نیست و سایر اماکن به مکّه مکرّمه ملحق نیستند.
و امّا این حکم، شامل حال اضطرار نمیشود؛ مثلاً اگر زن و مردی در مکان ضیقی حبس و زندانی شدهاند و وقت نماز نیز تنگ است، در این صورت، نماز هر دو نفر صحیح است؛ اما اگر وقت وسعت دارد ابتدا یکی از دو نفر نماز بخواند و دیگری نمازش را به تأخیر بیندازد و پس از اتمام نماز نفر اول، نفر دوم نمازش را بخواند و بهتر آن است که زن، نمازش را به تأخیر بیندازد. همچنان حکم مذکور اختصاص به افراد بالغ دارد؛ بنابراین اگر در صف نماز جماعت مردان، دختربچه نابالغی مشغول نماز باشد، اشکال ندارد. (۵)
آیتالله وحید خراسانی:
باید بین مرد و زن در حال نماز، حداقلّ مقدار یک وجب فاصله باشد، ولى نمازخواندن در فاصله کمتر از ده ذراع در غیر شهر مکّه مکروه است.
لذا اگر زن برابر مرد یا جلوتر در کمتر از فاصلهای که ذکر شد بایستد و با هم وارد نماز شوند، باید نماز را دوباره بخوانند، و همچنین است بنا بر احتیاط واجب درصورتیکه یکى زودتر از دیگرى به نماز بایستد.
شایانذکر است؛ در مسئله فوق، فرقی بین مَحرم و نامحرم نیست؛ بنابراین، این حکم در مورد زن و شوهر، برادر و خواهر و سایر محارم نیز جاری است.
بله؛ اگر بین مرد و زن که برابر هم ایستادهاند، یا زن جلوتر ایستاده و نماز میخوانند، دیوار یا پرده یا چیز دیگرى باشد که یکدیگر را نبینند، نماز هر دو اشکال ندارد، اگرچه بین آنها کمتر از فاصلهای که قبلاً ذکر شد، باشد. (۶)
برای اطلاع بیشتر و توضیحات کاملتر و همچنین اطلاع از اختلافات (فیلم تصویری سخنرانی استاد در همین موضوع) اینجا را کلیک نمایید.
