نشستن بین دو سجده در نماز مستحبی

پرسش:

گاهی مشاهده می‌شود که برخی مؤمنین در نمازهای مستحبی جهت فصل بین سجدتین فقط سرشان را از روی زمین بلند می‌کنند بدون آنکه بنشینند، مستدعی است بفرمایید آیا این کار صحیح است؟ آیا در نمازهای مستحبی، جلوس بین سجدتین لازم است؟

فتوای جدید:

در همه نمازها اعم از فرائض و نوافل، جلوس بین سجدتین لازم است.

توضیح:
تمام شرایط، مبطلات و احکامی که در نماز واجب وجود دارد، برای نماز مستحبی نیز جاری است و اگر مکلّف، عمداً یکی از آن شرایط را – حتی در نماز مستحبی- رعایت نکند، نماز باطل می‌شود؛ نظیر:
رعایت پوشش، قبله[۱]، طهارت، استیعاب کف دستان در سجده[۲] ، بالابردن دو دست در قنوت[۳] ، جلسه‌ی استراحت[۴] ، نشستن بین دو سجده، طمأنینه در موقع قرائت و اذکار[۵] ، آرام بودن بدن هنگام خواندن اذکار مستحبی (بنابراحتیاط)[۶]، انجام رکوع و سجود به روش متعارف، نه با اشاره [۷] قیام بعد از رکوع حتی در نماز نشسته [۸] و…

مگر موارد خاص و منصوص، مانند:

۱) شکستن نماز مستحبی:
قطع کردن نماز مستحبی، اشکال ندارد؛ اگر چه بهتر است بدون ضرورت قطع نشود.
به طور کلی شکستن نماز واجب از روی اختیار، حرام است؛ مگر عذر عرفی مهمی باشد، که در این صورت اشکال ندارد؛ امّا شکستن نماز مستحب، مطلقاً اشکال ندارد.

۲) نشسته خواندن نمازهای مستحبی:
نمازهای مستحبی را می‌توان نشسته خواند، هرچند به صورت ایستاده خواندن، بهتر است و در صورتی که نشسته خوانده شود، مستحب است هر دو رکعت، یک رکعت حساب شود به استثناء نماز وُتَیره (نافلۀ عشا) که احتیاطاً به صورت نشسته خوانده می‌شود نه به صورت ایستاده.
شایان ذکر است این حکم شامل تمام نمازهای مستحبی می‌شود و مختصّ نوافل نیست.

نکته‼️

اگر به هر دلیلی تمایل دارید نماز را نشسته به‌جا آورید و در عین حال از فضیلت نماز ایستاده بهره‌مند شوید، می‌توانید به یک روش این کار را انجام دهید که برای اطلاع روی پیوند (لینک) زیر کلیک کنید: https://118ahkam.ir/?p=12022

۳) قبله در حال راه رفتن و سواره:
نمازگزار در نمازهای مستحبی نیز باید رو به قبله باشد؛ مگر این که در حال حرکت و یا سوار بر مرکب باشد.
شایان ذکر است در این صورت، رعایت پوشش و طهارت از خبث (پاکی بدن و لباس) و حدث (وضو یا غسل) لازم است، ولی پاکی کفش، ماشین یا صندلی ماشین لازم نیست.

۴) عدم وجوب سوره:
به‌طورکلی در نمازهای نافله، خواندن سوره، واجب نیست؛ بلکه کافی است در هر رکعت سورۀ حمد قرائت شود؛ هر چند مستحب است سوره نیز قرائت شود.

۵) شک در نمازهای مستحبی:
الف. در شماره‌ی رکعت‌ها:
چنانچه طرف بیشتر شک، نماز را باطل می‌کند باید بنا را بر کمتر بگذارد؛ مثلاً اگر در نافله صبح شک کند که دو رکعت خوانده یا سه رکعت، باید بنا بگذارد که دو رکعت خوانده است و اگر طرف بیشتر شک نماز را باطل نمی‌کند، مثلا شک کند که دو رکعت خوانده یا یک رکعت، به هر طرف شک عمل کند، نمازش صحیح است.

ب. در یکی از افعال و کارها:
خواه رکن باشد یا غیر رکن، چنانچه محل آن نگذشته، باید به جا آورد و اگر محل آن گذشته به شک خود اعتنا نکند.

۶) سجدۀ سهو و قضای سجده و تشهد فراموش شده در نماز مستحبی:
به طور کلی نماز مستحبی، سجده سهو و قضای سجده و تشهد ندارد؛ اما در عین حال باید توجه داشت که در نماز مستحبی اگر چیزی را فراموش کند حتی اگر وارد رکن بعدی هم شده باشد، برمی‌گردد و آن را تدارک می کند؛ مثلاً اگر در رکعت اول یک سجده را فراموش کرد و در رکوع رکعت دوم به یادش آمد، بر می‌گردد و یک سجده را به جا می‌آورد و بعد نماز را ادامه می‌دهد و اضافه شدن یک رکوع در فرض سؤال ضرری به نماز مستحبی نمی‌زند.

پاورقی‌ها:

[۱] نمازگزار باید به جهت قبله یقین و اطمینان پیدا کند؛ لذا اگر اطمینان به جهت قبله دارد، انحراف از قبله هر چند به مقدار کم صحیح نیست و موجب بطلان نماز است و در این حکم فرقی بین نماز واجب و مستحب نیست.

[۲] کف دست شامل انگشتان از جمله شست هم می‌شود و بنا بر احتیاط واجب استیعاب عرفی در قرار گرفتن کف دست‌ها و انگشتان مراعات گردد و قرار نگرفتن مقدار کمی که به استیعاب عرفی ضرر نزند، مانعی ندارد و فرقی بین نماز واجب یا مستحب نیست.

[۳] اگر نمازگزار بخواهد قنوت انجام بدهد، بنا بر احتیاط واجب بالا بردن دست‌ها لازم است و فرقی بین نماز واجب و مستحب نیست.
شایان ذکر است، بالابردن یک دست رجائاً – به امید ثواب- اشکال ندارد.

[۴] نمازگزار بنابر احتیاط واجب باید بعد از سجده دوم بنشیند و سپس برای رکعت بعد برخیزد؛ البته اگر بدون اینکه مقدارى بنشیند، براى رکعت بعد برخیزد، نماز باطل نیست و فرقی بین نماز واجب و مستحب نیست.
لذا تکلیفاً بنابر احتیاط باید بنشیند، و الّا بنابراحتیاط گنه‌کار است، ولی وضعاً نماز صحیح است و فرقی بین نماز واجب و مستحب نیست.

[۵] در هنگام قرائت و ذکرهای واجب و نیز ذکرهای مستحبی وارد شده، نباید بدن حرکت کند و اگر عمداً حرکت کند، نماز باطل است و اگر سهوی باشد، باید خواندن را متوقف کرده و بعد از طمأنینه، دوباره مقداری را که در حال حرکت خوانده، بخواند و ادامه دهد؛ بله حرکت دادن دست و انگشتان به صورت مختصر، اشکال ندارد؛ اگر چه احتیاط مستحب آن است که آن‌ها را هم حرکت ندهد. و در حکم مذکور فرقی بین نماز واجب و مستحب نیست.

[۶] احتیاط واجب آن است که در موقع گفتن ذکرهای مستحبی نماز، بدن آرام باشد؛ غیر از ذکر “بحول الله و قوته اقوم و اقعد” که در حال حرکت برای بلند شدن گفته می شود، ولی اگر به نیت مطلق ذکر باشد، اشکال ندارد.

[۷] به طور کلّی، در غیر نمازِ در حالت حرکت، انجام رکوع و سجود به صورت عادی و متعارف لازم است. (مثل نمازهای مستحبی که به صورت نشسته خوانده می‌شود)

[۸] قیام بعد از رکوع چه در نماز واجب و چه مستحب، لازم است؛ حتی کسی که نماز را نشسته میخواند، بعد از رکوع باید کاملاً نشسته و سپس به سجده برود، و فرقی بین نماز واجب و مستحبی نیست.