اهمّیّت و چگونگی یادگیری احکام الهی &#۸۲۱۱; لزوم مراجعه به فقهاء [تقلید]
احکام الهی”اهمّیّت و چگونگی یادگیری احکام الهی”
لزوم مراجعه به فقهاء
علم فقه یکی از مقدّسترین علوم ارزندۀ اسلامی است که عهدهدار بیان روش اصیل بندگی خداوند متعال و کیفیّت صحیح آن است. این علم در عصر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) و امامان (صلوات الله و سلامه علیهم) پژوهندگان زیاد و رونقی چشمگیر داشته و مورد توجّه پیروان دین بوده به ویژه در زمان امام باقر و امام صادق (صلوات الله و سلامه علیهم) که به حدّ اعلای اوج خود رسیده و دانشمندان بسیاری در مسائل مختلف دینی و فروع احکام در محضر آن دو پیشوای بزرگ شیعه پرورش یافتند.
مسائل و احکام اسلامی در آن عصر نورانی علمی چنان تحلیل و بررسی میشد که نقل شده زراره بن اعین، مدّت چهل سال مسائل حجّ را از امام صادق (صلوات الله و سلامه علیه) میآموخت و باز هم زمینه بحث باقی بود. چنانچه او خود میگوید: به امام صادق (صلوات الله و سلامه علیه) عرض کردم خداوند مرا فدای تو گرداند، از چهل سال پیش تاکنون راجع به مسائل حجّ از شما میپرسم و شما همواره جواب میدهید، حضرت فرمودند: «ای زراره کانون مقدّسی که دو هزار سال پیش از آدم، مورد توجّه و زیارتگاه بوده، تو میخواهی مسائل آن در ظرف چهل سال بیان شود؟» [۱]
در زمان ائمّه معصومین (صلوات الله و سلامه علیهم) عهدهدار بیان احکام الهی، خود امامان (صلوات الله و سلامه علیهم) بودند و نیز این موضوع را به عهدۀ اصحاب و شاگردان خاص خویش هم میگذاردند، مردان فاضل و مایهدار و با فضیلتی مانند زراره و محمّد بن مسلم و ابو بصیر و ابان بن تغلب، مسائل حلال و حرام و احکام دین را در اختیار مردم میگذاشتند و خود ائمّه (صلوات الله و سلامه علیهم)، مردم را به آنان ارجاع میدادند.
چنانچه نقل شده شعیب عقرقوفی میگوید به امام صادق (صلوات الله و سلامه علیه) عرض کردم: چه بسا نیاز پیدا میکنیم که در موردی سؤال کنیم حال از چه کسی بپرسیم؟ حضرت فرمودند: «بر تو باد به اسدی یعنی ابو بصیر». [۲]
و نیز نقل شده که عبد الله بن ابی یعفور میگوید: به امام صادق (صلوات الله و سلامه علیه) عرض کردم در هر وقت، برای من ممکن نیست شما را ببینم و محضر شما شرفیاب شوم و از طرفی چه بسا شخصی از شیعیان میآید و مطالبی را از من میپرسد و من پاسخ همه مسائل او را نمیدانم (وظیفه من چیست؟) حضرت فرمودند: «چرا به محمد بن مسلم مراجعه نمیکنی؟ هر چه ندانستی از او بپرس که او از پدرم امام باقر (صلوات الله و سلامه علیه) مسائل را فرا گرفته و در نزد آن حضرت آبرومند و محترم بود». [۳]
نیز در نقل دیگر علی بن مسیّب همدانی میگوید: به حضرت رضا (صلوات الله و سلامه علیه) عرض کردم: من در ناحیهای دور دست زندگی میکنم و در هر زمانی دسترسی به شما ندارم، پس از چه کسی برنامههای دینیام را فرا بگیرم؟ حضرت فرمودند: «از زکریّا بن آدم قمی که امین و محلّ اعتماد بر امر دین و دنیا است»، علی بن مسیّب میگوید: هنگامی که به شهر خود بازگشتم هر مطلبی را که مورد نیاز بود از زکریّا بن آدم پرسش میکردم. [۴]
و همچنین روایت شده که عبد العزیز بن المهتدی میگوید: از امام رضا (صلوات الله و سلامه علیه) پرسیدم: در هر زمانی ملاقات با شما برایم میسّر نیست پس مَعالم دینم را از چه کسی فرا بگیرم؟ حضرت فرمودند: «از یونس بن عبد الرّحمن بیاموز». [۵]
و گاهی بعضی از اصحاب خود را امر میکردند که برای مردم فتوی بدهند چنانچه در حدیث است که امام باقر (صلوات الله و سلامه علیه) به ابان فرموند: «إجْلِسْ فیٖ مَسْجِدِ الْمَدیٖنَهِ وَأفْتِ النّاسَ فَإنّی أُحِبُّ أنْ یُریٰ فیٖ شیٖعَتیٖ مِثْلُکَ». در مسجد مدینه بنشین و فتوی بده زیرا دوست دارم که همانند تو در میان شیعیانم دیده شود. [۶]
تا سرانجام اعصار امامان (صلوات الله و سلامه علیهم) کمکم گذشت و دوران غیبت امام زمان (صلوات الله و سلامه علیه) فرا رسید و بیان حلال و حرام و روشنگری برنامههای زندگی جامعه، یکسره واگذار به فقهای جامع الشرایط گردید و موضوع فتوی و نیز موضوع تقلید به صورت خاصّی رواج کلّی یافت.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
[۱] وسائل الشّیعه، ج ۱۱، ص۱۲، ح۱۲، باب۱ وجوبه علی کلّ مکلّف مستطیع. [۲] وسائل الشّیعه، ج۲۷، ص۱۴۲، ح۱۵، ابواب صفات القاضی، باب۱۱، وجوب الرجوع فی القضاء و الفتوی. [۳] وسائل الشّیعه، ج ۲۷، ص ۱۴۴، ح ۲۳، ابواب صفات القاضی، باب ۱۱، وجوب الرجوع فی القضاء و الفتوی. [۴] وسائل الشّیعه، ج ۲۷، ص ۱۴۶، ح۲۷، ابواب صفات القاضی، باب ۱۱، وجوب الرجوع فی القضاء و الفتوی. [۵] وسائل الشّیعه، ج ۲۷، ص ۱۴۸، ح ۳۴، ابواب صفات القاضی، باب ۱۱، وجوب الرجوع فی القضاء و الفتوی. [۶] معجم رجال الحدیث، ج ۱، ص ۱۴۴، حرف الف، مورد ۲۸، ابان بن تغلب.
