احکام شرط بندی و قمار (مطابق با فتوای آیت الله سیستانی) [قمار]

“احکام شرط بندی و قمار”

مطابق با فتوای حضرت آیت الله العظمی سیستانی (حفظه الله تعالی)

مسأله ۱:

شرط بندی بین دو یا چند طرف در مسابقات و بازی ها و مواردی که در آن برد و باخت و رقابت مطرح است حرام می باشد.

مسأله ۲:

مراد از شرط بندی، این است که قرار بگذارند برنده از بازنده چیزی بگیرد، چه پول باشد چه شیء دیگری که دارای ارزش مالی است یا آنکه بازنده عملی که ارزش مالی دارد را مجّانی برای برنده انجام دهد.

مسأله ۳:

اگر دو نفر در مسابقه ورزشی یا بازی های خانگی دیگر مثل منچ و روپولی شرط کنند که بازنده مبلغی را به برنده بدهد، یا آنکه در کنسول های بازی مثل پلی استیشن (PlayStation) یا کامپیوتر و مانند اینها شرط کنند هر کدام بازی را باخت، مبلغی را به برنده بدهد یا آنکه کلّ مخارج بازی یا بیشتر از سهم خویش را حساب کند، حکم قمار را داشته و جایز نیست.

مسأله ۴:

اگر در مسابقات ورزشی مثل فوتبال، والیبال یا بازی های خانگی و مانند آن، هر کدام مبلغی بگذارند تا فرد یا تیم برنده با آن پول برای خودشان، نوشابه، ساندویچ یا شیرینی و … تهیه کنند یا با پول جمع شده کاپ، جایزه و مانند آن تهیه شود و به فرد یا تیم برنده داده شود، حکم قمار را داشته و جایز نیست.

مسأله ۵:

در حرمت شرط بندی فرقی بین افراد نیست. بنابراین شرط بندی بین زن و شوهر، پدر و فرزند، برادر و خواهر و… هم جایز نیست.

مسأله ۶:

در حرمت شرط‌بندی بین انواع مختلف مسابقات‌ فرقی ‌نیست ‌و شامل ‌مسابقات:‌ شنا، فوتبال، والیبال، بسکتبال، تنیس، پینگ پونگ، کُشتی، دو، پرش، قایقرانی، کوهنوردی و وزنه برداری و دوچرخه سواری و … می‌شود و تنها دو مسابقه به نام «سَبْق» و «رِمایه» استثناء می‌شود که شرط بندی در این دو مسابقه با رعایت شرایط و احکام شرعی ویژه آن دو جایز است و پول یا چیزی که بر آن شرط بسته شده حلال است.

 

احکام سَبْق و رِمایه

مسأله ۱:

سَبْق، مسابقه اسب دوانی یا شتر سواری و مانند آن است و رِمایه، مسابقه تیراندازی است که شرط بندی دو طرفه در آن با رعایت احکام ویژه ای جایز است.

فایده سبق و رمایه، آمادگی برای جنگ و کسب مهارت برای تیراندازی در میدان جنگ و دفاع از جان و دین و مال و عِرْض و آبروی مسلمانان است.

مسأله ۲:

مسابقه سبق یا رمایه، در صورتی که با شرط بندی همراه باشد همانند سایر عقود نیاز به ایجاب و قبول دارد و لازم نیست این ایجاب و قبول با گفتار باشد بلکه انجام عملی که این معنا را برساند کافی است.

مسأله ۳:

مسابقه‌ رمایهُ شامل تیر اندازی با انواع مختلف اسلحه و ادوات جنگی متداول در جنگ، پرتاب نیزه و سر نیزه، شمشیر بازی می شود و سبق نیز شامل مسابقه با اسب، شتر و حیوانات مشابه آن، انواع مختلف ماشین هایی که در جنگ کاربرد دارد، هواپیماهای جنگی، تانک ها و مانند اینها می شود.

مسأله ۴:

در مسابقه سبق یا رمایه باید جهاتی که ندانستن آن موجب ابهام و زمینه ساز بروز نزاع و اختلاف می شود معیّن گردد. بنابراین در سبق باید مسافت مسابقه (ابتدا و خط پایان آن) و نوع وسیله یا حیوان و عوضی که برای مسابقه قرار داده می شود معیّن گردد و در تیر‌اندازی هم باید مقدار مسافت، هدف، تعداد پرتاب تیر، تعداد اصابت تیر به هدف، کیفیت اصابت آن به هدف، عوضی که برای مسابقه قرار داده می شود مشخّص گردد.

مسأله ۵:

جایز است عوضی که در مسابقه معیّن می شود عین باشد یا دین در ذمّه باشد، همچنان که جایز است این عوض را یکی از دو طرف مسابقه یعنی فردی که باخته به فرد برنده بدهد یا شخص دیگری عوض را به فرد برنده بدهد.

مسأله ۶:

در مسابقه سبق یا رمایه، کسانی که خود، اسب سوارند یا تیراندازی می‌کنند و مشغول مسابقه می باشند می‌توانند برای شناخت سوارکار یا تیرانداز ماهرتر شرط‌بندی کنند و از پول مسابقه استفاده نمایند امّا آنان ‌که مشغول تماشای این دو مسابقه می باشند، نمی توانند با هم شرط‌بندی نمایند‌. بنابراین چنانچه تماشاچیان با یکدیگر در پیش بینی نتیجه مسابقه شرط‌‌بندی نمایند‌ تا فردی که نتیجه مسابقه را اشتباه پیش بینی‌کرده به فردی که نتیجه مسابقه را درست پیش بینی کرده جایزه بدهد، در این صورت، مرتکب عمل حرام شده اند.

 

استفتائات شرط بندی و قمار

پرسش: کانون فرهنگی می‌خواهد در مسابقات ورزشی به تیم‌های برنده جایزه بدهد. اگر از تک‌تک افراد تیم‌ها مبلغی را برای تهیه جایزه بگیرد و با آن مبلغ برای تیم برنده جایزه‌ای تهیه نماید آیا اشکال دارد؟ اگر کانون مبلغ مذکور را به عنوان خرید وسایل ورزشی و سایر احتیاجات کانون بگیرد و از بودجه دیگری جایزه را تهیه نماید حکم چیست؟

پاسخ: اگر فرد مبلغی را که به کانون می دهد در مقابلِ جایزه احتمالی باشد (که ممکن است آن را با برنده شدن بدست آورد)، این کار جایز نیست. امّا اگر مبلغ را مجّانی‌ به کانون بدهد یا در ازای امکانات ارائه شده بدهد اشکال ندارد و در حکم مذکور فرق ندارد که کانون جایزه را از چه مالی تهیه نماید.

 

پرسش: اگر مؤسّسه فرهنگی از شرکت کنندگان در مسابقه پول می‌گیرد تا با پول‌های جمع آوری شده به وکالت از طرف آنان جایزه تهیه کند و به افراد برنده بدهد چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر بر‌‌گشت این کار به شرط بندی بین شرکت کنندگان در مسابقه باشد به اینکه مؤسّسه مذکور از طرف آنان وکیل باشد تا با پول جمع آوری شده جایزه تهیه کند و به اعضای برنده از طرف صاحبان پول جایزه بدهد، مشروعیّت ندارد.

 

پرسش: در بعضی مسابقات‌ تماشاگران‌ بر روی برد و باخت بازیکنان شرط‌بندی می‌کنند، این عمل چه حکمی دارد؟

پاسخ: جایز نیست.

 

پرسش: اگر در مسابقات فوتبال به این صورت عمل شود که هر فرد قبل از بازی روی برگه‌هایی، نتیجه بازی را پیش‌بینی ‌کند و آن برگه را با مبلغی پول به مرکز ورزشی تحویل ‌دهد و در پایان ‌بازی هر کس درست پیش‌بینی کرده بود جایزه بگیرد، حکم آن را بیان فرمایید؟

پاسخ: این کار، حکم قمار را دارد و جایز نیست و گرفتن آن مال، حرام است.

 

پرسش: بازی تفریحی «جناغ بندی» که در آن دو طرف استخوانِ جناغِ مرغ را که شبیه (Y) است می شکنند و بعد از آن باید حواسشان باشد که از دست طرف مقابل چیزی نگیرند مگر آنکه بگوید: «یادم هست» و اگر یکی از دو طرف حواسش پرت شده و چیزی بگیرد، طرف مقابل می گوید: «مرا یاد، تو را فراموش» و بازی را می برد، در این صورت:

الف.اگر شرط بندی کنند و قرار بگذارند هر کس باخت، باید لزوماً (حتماً) چیزی مثل کیک یا بستنی به فرد برنده بدهد چه حکمی دارد؟

ب. اگر این قرار، دوستانه باشد و الزام و التزامی در بین نباشد، حکمش چیست؟

پاسخ: الف: در این صورت، جایز نیست.

ب: اگر عنوان «قراردادِ عوض در مقابل باختن و بردن» حساب شود جایز نیست هر چند دوستانه باشد، البتّه در صورتی که بعد از تمام شدن بازی فرد بازنده دوستانه چیزی به طرف مقابل بدهد اشکالی ندارد.

 

پرسش: در مسابقات ورزشی مثل فوتبال و مانند آن، اگر افراد دو تیم هر کدام مبلغ معیّنی بدهند تا هر گروه که برنده شد با آن پول، میوه یا شیرینی و امثال آن بخرند و بخورند، آیا این بازی، شرط بندی دو طرفه محسوب شده و حکم قمار را دارد یا نه؟ اگر بازی دو نفره باشد مانند پینگ پنگ و با هم شرط کرده باشند که هرکس بازنده شد، فلان مبلغ به دیگری بدهد، چه حکمی دارد؟

پاسخ: هر دو مورد قمار محسوب شده و جایز نیست؛ مگر اینکه التزام و إلزامی در بین نباشد و قرارداد عوض در مقابل برد و باخت، صادق نباشد.

 

پرسش: اگر شرط بندی بین طرفین را در مسابقات تبدیل به نذر کنند و صیغه نذر بخوانند، آیا حرمتش برطرف می‌شود؟

پاسخ: برگشت نذر به طوری که در سؤال ذکر شده، به نذر کردنِ عمل به نحو شرط بندی می باشد و لذا نذر در این صورت، به علّت مرجوح بودن (عدم رجحان) منعقد نمی شود و حرمت شرط بندی و فساد آن به حال خود باقی می ماند.

 

پرسش: بازی با پاسورهای اسلامی (شامل اسامی دانشمندان، هواپیماها، کشورها، ماشین ها و مانند اینها) برای تفریح، بدون برد و باخت چه صورت دارد؟

پاسخ: اگر از آلات قمار به حساب نمی آید یا آلت قمار بودن آنها مشکوک است، بازی با آنها فی نفسه جایز است.

 

پرسش: گاهی در بازی با این پاسورهای اسلامی، دو بازیکن چنین عمل می‌کنند: هر یک تعدادی پاسور در دایره‌ای قرار می‌دهند و از دور با نشانه‌ای به آن می‌زنند، هر چندتا پاسور که از دایره خارج شد بازیکن برنده، آن را به قصد اینکه ملکِ خودش باشد یا آنکه چند روزی از آن استفاده کند بر می‌دارد و سپس آن را به مالکش پس می‌دهد، آیا این سبک بازی حرام است؟

پاسخ: چنانچه بازی مبنیّ بر این شرط باشد، جایز نیست. ^[۱]

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

[۱] توضیح المسائل جامع تک جلدی، ص ۶۳۳ تا ۶۳۵، از م ۲۲۵۳ تا ۲۲۵۹ / استفتائات، ج۱، از ص۱۷۰ تا ص ۱۷۴، از س ۲۴۸ تا ۲۶۲ / منهاج الصالحین، ج۲، مکاسب محرمه / استفتاء خصوصی کتبی و شفاهی از معظم له / استفتائات موجود در آرشیو دفتر